Skip to main content

Full text of "De qui ablativo antiquo [microform]"

MASTER 
NEGA TIVE 
NO. 93-81316 




MICROFILMED 1993 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the 
"Foundations of Western Civilization Preservation Project" 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States - Title 17, United 
States Code - concerns the making of photocopies or 
other reproductions of copyrighted material. 

Under certain conditions specified in the law, libraries and 
archlves are authorized to furnish a photocopy or other 
reproduction. One of these specified condltions is that the 
photocopy or other reproduction is not to be "used for any 
purpose other than private study, scholarship, or 
research." If a user makes a request for, or later uses, a 
photocopy or reproduction for purposes in excess of "fair 
use," that user may be llable for copyright Infringement. 

This institution reserves the rlght to refuse to accept a 
copy order if, in Its judgement, fulfillment of the order 
would involve violation of the copyright law. 



A UTHOR: 



WICHMANN, OSKAR 



TITLE: 



DE QUI ABLATIVO 
ANTIQUO 

PLACE: 

VRATISLAVIAE 

DATE: 

[1 875] 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 



Master Negative # 



BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARCFT 



Original Material as Fiimed - Existing Bibliographic Record 



r 



Restrictions on Use: 



877.56 

Z8 
V.2 



Wichinann, Oscar, 1851- 

De qui ablativo antiquo, dissertatio ... quam 
scripGit ©t ... publice defendet Oscarus V;ichnan- 
nus ... Vratislaviae, typis Grassi, rl875, 

46 p. ' ^ 

Thesis. Breslau. 
Volunje of theses. 



70'y(^.^} 



TECHNICAL MICROFORM DATA 



REDUCTION RATIO: A^^ 



FILM SIZE:_35wm._ 

IMAGE PLACEMENT: lA (IIA^ IB IIB 

DATE FILMED:„^i2^-.^5;_ INITIALS__: V^ 

FILMEDBY: RESEARCH PUBLICATIONS, INC WOODBRIDGH. CT 



Y- 




r 




Association for Information and Image Management 

1100 Wayne Avenue, Suite 1100, 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 mm 



iiii 



iiiiIiimIimiImiiIiiiiImmImiiIiiiiIiiiiIiimImiiIimiImiiIiimImmIiimIimiIiimImmIiiiiIimJ 



Inches 



1 1 I 1 I 



TTT 



1.0 



l.l 



1.25 



I I I I I I I I 
3 



15.0 



2.8 



m iiiiiM 



|3.6 
14.0 



1.4 



TTTTJTT 

4 

2.5 



T^ 1 



2.2 



2.0 



1.8 



1.6 




MflNUFnCTURED TO flllM STflNDflRDS 
BY flPPLIED IMflGE, INC. 




:«s«* 




^V7,-t'-; 



*:'i.1 







Jj>i 



^ 



■r>| 



•,^ 




5} >.1 
[V. ■- : 



iii 


i 


^ 


i&j 


BitUittk 


^ 



I I 
y. 








Columbia ZHmfaerstttp 

in tfie Citp of ^eto gorfe 



LIBRARY 




:i;* ..v4 



This book is due two weeks from the last date 
stamped below, and if not returned or renewed at or 
before that time a fine of five cents a day will be incurred. 




IIAR 8 192« 


r 


- 


IIIAR 2 3 192^ 




APR 9 - 195! 


! 
















« 


















; 


















1 










3^M^ 



r 



5' 




l . i 




DE QUI ABIATITO AUTIQUO. 



DIS8ERTATI0 

INADGURALIS PHILOLOGICA 

QUAM SCRIPSIT ET 

AMPLISSIMI PHILOSOPHOEUM OEDINIS 
CONSENSU ET AUCTOEITATE 

IN 

UNIVEESITATE VIADEINA VEATI SLAVIENSI 

AD SUMMOS 

m PHILOSOPHIA HONORES 

RlTli CAPESSENDOS 

DIE XIX. MENSTS MAP.TII A. MDCCGLXXV HORA XI 

IN AULA MINORE 

PUBLICE DEFENDET 

OSCARUS WICIIMANNUS. 

V.. 

MARCHTCUS. 



ADVERSARII ERUNT: 

AUGUST KUEHN, stud. piiil. 
PAUL REGELL, stud. pfiil 
WILLIBALD KOEKBER, stud. piml. 



VRATISLAVIAE. 

TYPIS GRASSI, BARTini ET SOC. (W. FRIEDRICIL) 






4 



/ 



{ 



■f^: 



VIRO ILLUSTEI BENEVOLO 



GUSTAVO KIESSLINGIO 



DOCT. rHILOS. 



i^ 



■fi, 



D. P. S. 







5f 



\iuamquam studiosissime adhuc pliilologi in constituendo pris- 
corum scriptorum latinorum grammaticae et metricae artis usu 
eiusque rationibus elaborarunt, multas tamen illius generis 
quaestiones haud ita facile posse absolvi, qui Plauti et Terentii 
comoediis recensendis operam navarunt, ad unum omnes con- 
sentiunt. Paullatim modo latinae linguae ingenium persenti- 
scimus, libero iudicio, facili sensu poetarum illorum opera per- 
tractantes, quales fuerint structurae numeri, quae severitas, 
quae licentia , cognoscimus. Subveniunt nobis imprimis in- 
scriptiones antiquae, quippe quae multo accuratius quam libri 
manuscripti et posterioris sermonis vi et grammaticorum studiis 
mutati vetustiorem illam linguae condicionem conservaverint. 
Namque Plauti et Terentii fabulae, ut Livii, Naevii, Ennii, 
Attii, aliorum reliquias paucissimas omittam, quamquam gram- 
matici et commentatores nonmllla de priorum temporum ser- 
mone vere pretiosa tradiderunt, tapaen adeo depravatae exstant, 
ut multis gravibusque in rebus sub iudice lis permanserit. Sed 
altera iam verum videndi ansa nobis praesto est, indogermani- 
carum linguarum scientia comparativa. Quam a Boppio et 
Pottio doctis viris constitutam cum agnoscimus, latina lingua 
non sibi ipsi restat ab aliis aliter natis seiuncta, sed quia 
Graecos, Italicos, Germanos, Slavos, Persas, Indos multis ante 
hominum memoriam saeculis eadem lingua, eisdem moribus 
usos esse constat, unaquaeque earum membrum est familiae, 
cuius lingua ad certum quendam terminum a parentibus est 
accepta. Atque quamvis propriam linguae singulae viam in- 
gressae sint, cum fundamenta communia uno ictu negari non 

1 



potuerint, in quaestionibiis grammaticis et etymologicis cum 
benignitate saepe cognatas linguas adhibere licet. Huc per- 
tinent etiam, quae Mommsen, Aufrecht, Kirchhoff, alii curis in 
italicis dialectis collocatis edocueruut. Tertio autem loco po- 
nenda sunt Graecorum metricae artis studia. Romanos enim 
ut argumeuta fabularum, ita versuum ordinandorum artem a 
Graecis mutuatos esse quis est qui nescit? Keque tamen hoc 
consensu prohibitum est, quin controversia inter doctos viros 
gravis exardesceret, cum hi duce Ritschelio sexti et septimi 
saeculorum poetas romanos eodcm, quo Graecos, hiatus fastidio, 
eadem constricta licentia versus suos pepigisse contenderent, 
illi Spengelio, Brixio, Bergkio aliis auctoribus cum moderatione 
ut codicum auctoritate ita probabili ratione certe circum- 
scripta amplius licentiae fines producerent. 

Haec brevissime praemisimus, postea, si opus erit, fusius 
explicaturi, ut, cum de qui ablativo, usum a Plauto et Terentio 
petitum secuti, disserere proposuerimus, quibus adiumentis uti 
nobis liceat, ab initio statim sciamus. 

Veteres grammatici docent alii particulam qui ablativum 
antiquum pro quo esse, alii eam unde valere neque tamen fir- 
mam definitionem ex usu collegerunt. Nostrae aetatis viri 
docti qui ablativum pronominum interrogativi et indefiniti et 
relativi esse, quem etiam iu adverbium declinasse, probant ad- 
versario Buechelero, qui in adumbr. decl. lat. p. 63 locativum 
e dativo leviter immutatum putat. 

Equidem ego, ut ad rem ipsam propius accedam, primum, 
numquid certi e declinandi ratione pronominum illorum ad qui 
definiendum repeti possit, investigabo, tum, quidquid inveni, 
cum usu vocabuli comparabo. 

Studiis linguarum scientiae comparativae constat et relati- 
vum pronomen et indefinitum in linguis indogermanicis ex inter- 
rogativo profecta esse. Quod formandi genus num ad rationem 
parem vel similem, quae inter tres illas notiones intercedat, 
referendum sit (Pott. etym. Forsch. 2. Aufl. 1859. I, p. 361.), 
hoc loco non discutiam, formas tamen illarum notionum remota 
quadam aetate unas fuisse justa confidentia acceperim. Rela- 
tivi pronominis quis exempla complura affert Schoellius (lex 
Xn tab. p. 75. Fest. p. 166, 173, 246. Cato d. r. r. c. 145, 148. 



// 



Gellius XVI, 10, 5. Tab. Bant. v. 19. 8. Tab. Iguv. VI 6, 53. 
Momms. U. I. D. p. 290.) atque duo modo pronominis inter- 
rogativi genera primaria fuisse videntur (quis, quid, tig, ti) 
cum legamus: 
Truc. I 1, 76. 
Mil. II 5, 26. 
Epid. IV 1, 8. 
Epid. IV 2, 4. 

Mil. IV 1, 22. 
Mil. III 3, 51. 
Aul. II 1, 50. 
Epid. V 2, 36. 
Stich. I 1, 83. 
Epid. V 1, 14. 
Poen. pr. 17. 



Cist. I 1, 67. 

Rud. II 3, 75. 

Cist. ir 3, 66, 
Poen. pr. 107. 

Pseud. I 2, 53. 
Truc. II 1, 40. 

Pers. IV 4, 71. 
Trin. IV 2, 61. 
Trin. IV 2, 94. 
Merc. III 2, 33. 

Men. V 9, 71. 
Capt. V 3, 6. 



Sed haec quis mulier? 

Quis igitur vocare? Jixala nomen est 

Quis illaec est mulier? 

Quis istaec est, quam tu osculum mihi ferre 

iubes? 
Quis ea est? 

Qui noverit me, quis (fem.) ego sum? 
Dic mihi, quaeso, quis ea est, quam vis .... 
Sed quis ea est mulier? Tui gnati amica, 
Quis haec est, quae advorsum it mihi? 
Sed quis haec est muliercula? 
Scortum exoletum ne quis in proscaenio 
Sedeat. (Acidalius „scort. exol." genetivum 

voluit. Ne nominativus quidem mihi alienus 

videtur.) 
Quod neque habeo neque quisquam alia mulier, 

ut perhibent viri. 
Neque digniorem censeo vidisse anum me 

quemquam. 
Tu tua oratione, mulier, quisquis es. 
Ubi quamque in urbem est ingressus, illico, 
Omnes meretrices, ubi quisque habitant, in- 

venit. 
Ut nomine quemque (fem.) appellem suo. 
Qui ubi quemque nostrarum videt (quemque 

posuerim, libri quamque). 
Quid nomen tibi est? 
Quid est ei nomen? 
Quid tibi nomen est, adulescens? 
Responde, adulescens, quaeso, quid nomen 

est tibi? 

Quid erat nomen nostrae matri? 

Quid erat ei nomen, si vera dicis, memora- 

dum mihi. 

1* 



.1 



/ 



f 



\ 



I 



t 



r* 



] 




Men. V 2, 6. Quidqiiid tibi nomen est senex. 
Men, II 2j 62. Rogatis, quoiatis sit, quid ei nomen siet. 
Haut. IV 1, 49. Nomen mulieri cedo quid sit, ut quaeratur. 
Phor. V 9, 50. Tu tuum nomen dic, quid sit. 

Fuit, ut suspicamur, tempus, cum e pronomine interroga- 
tivo quisy quid, relativum qui, quae, quod, exortum est, unde 
nescio an femininum quae interrogativo condonatum sit. Tum 
autem in usu excolendo et persona et libertas quaedam aut 
indiligentia sententias conectendi tantum valuit, ut ne Plauti 
et Terentii aetate quidem constans ratio plane dominaretur. 
Ac videamus iam, qualis declinandi ratio fuerit, quam ut per- 
sequamur, quae plerisque eaque pro meo iudicio recte visa 
sunt, breviter perorabo. 

QuiSj quid themate quo et i demonstrativo (gr. ovtotri tov- 
Tovi) adiunctis s, d, litteris nominativi signis composita sunt. 
Eodem fonte nata sunt: quoius, quoiei, tum, abiecto i demon- 
strativo: quo7'um, quei (nom. pl.) quos, quom, quo, quis (dat. 
abl. pl.). Hae formae secundam, quam nos dicimus, decli- 
nationem sequuntur, illae tertiam. Namque etsi de quoius in 
diversas partes suffragia lata sunt, tamen Corsseni amplector 
auctoritatem, qui i litteram genetivi et dativi demonstrativam, 
us et ei suffixa tertiae declinationis vel radicum in i litteram 
vocalem desinentium esse confirmat. Us enim idem est, quod 
is, ut legimus nominus latini (SC. d. Bacch. 8), Venerus, 
Cererus, aut os ut senatuos alia (Corss. Voc. II. contra L. 
Meunier. mem. de la soc. d. ling. I, 1. Crit. Nachtr. p. 89, 
91, 94. Crit. Beitr. 529, 543—45). Praeter quom autem, quod 
mox et coniunctionis temporalis et praepositionis instrumentalis 
locum obtinuit, quem forma constituta est, quae cum ques, 
quihus formis pari in gradu collocari potest. Namque sive 
iuxta quo aliud thema variatum qui (sk. : Kl.) adiuncto s poni- 
mus, sive nominativi (quo-i-s) littera o syllabae is acuto accentu 
evanuit, omni modo adducimur, ut e themate in i vocalem de- 
sinente quem, ques , quibus profecta putemus (ques in SC. d. 
B. nominativus pluralis quis pronominis indef. est, quei nomi- 
nativus quei pronominis. Pacuvius etiam interrogativum ques 
habet et dicit nescio ques, Cato scripsit quescumque Romae 
regnavissent et si ques populi), Quium formam ex Charisio 



lv«f 



(p. 162, 2 cuium) proferre voluerunt, cui non repugnant, quae 
Servius ad Aen. I, 95 adnotat: quibus modo formam usitatam 
fuisse, licet antiqui omnibus usi essent casibus, Cato in Orig. 
ait si ques populi et declinavit ques, quium ut puppes, puppium. 
Alii quoium genetivum antiquum e codicum auctoritate sibi 
finxerunt, nuUo jure, ut nunc iam firme demonstratum est. 
Namque quae legimus in lege agr. (8, 16) : deque eo agro, loco, 
aedificio eum, quoium is ager etc. et (10) neve quis ferto, quo 
quis eorum, quoium eum agrum esse oportet, eum agrum habeat 
— ita explicanda sunt, quoium esse neutrum quoius pronominis 
adiectivi, quod in Plauti et Terentii comoediis pluries invenimus 
(Cist. III, 2. Bacch: IV, 9. 27. Rud. HI, 4, 40. Merc. IV, 3, 21. 
Curc. II, 1, 14. Epid. II, 1, 111), et quod a Bergkio in Poen. 
V. IH, 1, 31 jure restitutum est (de quoio vivere, edere). Et 
interrogativum et relativum fuit (Prisc. XII, 29; XVII, 143) 
et cum genetivo quoius aequo ordine usurpatum est. cf. Cato 
d. r. r. c. 139: Si deus es, si dea es, quoium illud sacrum 
est. Lex agr. 9 : neive quis facito, quo quoius eum agrum esse 
oportet^ eum agrum habeat. Lex d. Term. C. I. L. I, 198. 204. 
Lex rep. 5: quoius nomen delatum erit aut quoium nomen ex 
reis exemptum erit, sei quis eius nomen etc. Quod autem 
quoium cum singuLari et plurali numero componitur, nihil est 
quod miremur, quia neutrum est absolutum ut meum, tuum, 
suum (est), et ea, quae habet quis, ut totum quoddam suum 
esse dicere potest. Si quis tamen illam sententiam agnoscere 
non vult, eum pro eorum dictum fuisse accipiat. Apud Festi 
enim epitomatorem p. 77 legimus: eum antiqui dicebant pro 
eorum, et in lege municip. 52 (C. I. L. I. p. 206) exstant haec: 
Eum hCace) l(ege) nCihilum) rCogato) , ubi eum aut eorum ex- 
plicandum est aut emendandum eius. Nos non possumus quin 
genetivum quoium repudiemus. 

Restat ut quoi formam explicemus, quam genetivo vindi- 
care frustra adhuc tentatum est. Dativo autem et quoiei et 
quoi propria fuerunt atque eisdem fere temporibus in inscri- 
ptionibus occurrunt (quoiei. tit. Scip. 34 (a. 600), lex rep. 
(a. 6 31 32), lex agr. (a. 643), in quibus legibus quoque ut in 
allis reipublicae inscriptionibus quoi. In lege agr. semper 
quoieique, in lege lulia quoique). Apud scaenicos poetas sexti 



/ 



\ 



r 



r^ 



saeculi quoi solum fere in usu fuit, opponente Ritschelio (Pro- 
legg. Trin. 171), qui pluribus locis, quoi Plautinum unam modo 
syllabam explere ratus quoii formam recepit (Op. phil. II p. 
421). Habemus igitur quoiei, quoii, quoi et gradatim litterae 
vocales cumulatae, cum uniuscuiusque vis servari non potuisset, 
coaluisse videntur. Namque cum i littera media ante alterum 
i finale, vocali natura sensim amissa in cotidiano sermone 
gutturalis litterae modo pronunciata evanuisset, quoi dativus 
exortus est. Itaque prout littera illa ad spiritum paene redacta 
plus minusve sentiebatur, quoi modo duas syllabas modo unam 
explere potuit, praesertim cum verba qualia: rei, ei, liuius, 
huic, eius, iam duplicem mensuram sequerentur (cf. Capt. IV^ 
2, 29; I, 1, 38; III, 4, 24; IV, 2, 27. Men. V, 12, 14. Mil. 
II, 1, 25. Cas. II, 6, 18. Amph. IV, 3, 18. Curc. V, 2, 5; 
IV, 3, 12. Rud. pr. 2; 25. Trin. pr. 3). Ex manuscriptis 
Plauti et Terentii quoii restitui non potest atque fortasse dubium 
sit, num, ubi quoi bisyllabum metro postulatur, quoii scriben- 
dum sit. Quamquam et quoii et quoi e quoiei fiuxisse videntur 
vel dativo fingendo radici quo (addito i dem. ut supra) tertiae 
declinationis dativi suffixum ei (i) adiunctum est. Buechelerus 
tamen quoi locativum probat ut illi^ isti^ alii, ncutri, uniy ex 
quibus et illi et isti pro locativo ponuntur (Trin. II, 4, 154; 
Mil. IV, 3, 7), pro ceteris tamen locative aliuhi, neutrobi, utrobi 
formata sunt. Ita dativum Cquoiei) a locativo quoi propria voce 
seiunctum esse censet, septimo autem saeculo, quo iam loca- 
tivus in quei (qui) mutatus fuisset, abiecto quoieij quoi in da- 
tivi loco collocatum esse. Quae contra nos ita persuasum 
habemus, quamvis quoi locativum esse posse concedamus, nos 
non prohiberi, quin qui formam, de qua quaerimus, alio modo 
faciliore et probabiliore explicemus. Ablativus enim casus pro 
nominum singularis observandus nobis relictus est. Cui etiani 
antiquis temporibus quo formam vindicandam esse constat ex 
inscriptiouibus. Quis autem miretur, cum qui et ques, quom et 
quemj quis et quibus, forsitan quorum et quium declinata esse 
videat, si in ablativo quoque duplex formandi ratio adhibita 
est, uude quo e quo themate ut servo e servoy qu\ e qu\ themate 
ut puppi e puppi profecta sunt. Quid? si juxta quo alia forma 
etiam desiderata est! Nam cum pronomina interrogativum et 



\) 



indefinitum substantive et adiective posita sint, num extra 
rationem est, si data facultate et substantivus ablativus qui 
ab adjectivo quo seiunctus est? Huic tamen sententiae ex usu 
documento iam opus est. Nunc quidem satis habemus, si qui 
ablativum ad normam aliarum formarum constitui potuisse 
probaverimus. Procul dubio autem haec sententia esset, si 
alia quaestio nobis faveret. 

Constat enim pristini sermonis italici ablativo d suffixum 
adhaesisse, ad at sanscriticum revocandum, quod a Graecis 
quoque in adverbiis, quae in wq finiunt, servatum est (Bopp. 
Vergl. Gram. I, 344. Schleich. Comp. II, 466). T littera pri- 
maria in nuUa inscriptione latina invenitur (contri; faor non, 
Momms, U. I. D. p. 265, 290), d autem multis exemplis, quae 
praebent tituli Scipionum, edictum de Bacchanalibus, columna 
rostrata, quae vcteres formas imitatur, confirmatur et omnibus 
italicac linguae gentibus commune fuit. Propter tamen vocis 
tenuitatem haec finalis littera mox interiit. Umbri et Sabelli 
primi hanc viam ingressi videntur (Kuhn, Z. f. v. Spr. W. X, 
1, 21 sq. Corssen Voc. I, 196), insequentibus Latinis, cum 
Osci, quantum ex inscriptionibus apparet, vetustam vocem nun- 
quam amitterent. Atque latinis quidem exemplis collectis et 
comparatis hoc pro certo positum cst, d finale ablativi inde a 
medio V saeculo evanescere coepisse et usque ad Syriaci belli 
tempora nonnunquam servatum Gracchorum aetate prorsus ab- 
iectum esse. Formarum qubd aut qu\d nullum exemplum 
exstat, cum quodcirca (C. J. L. I, 198, 13) minime cum 
Buechelero (p. 48) ablativum sed ad analogiam idcirco voca- 
buli accusativum putem. Quid iam poetae, qui temporibus illis 
scripserunt? Naevii et Livii fragmenta excepto Troiad (B. P. 8. 
Vahlen) nihil dant, de Ennii quodcum (Ann. 239) iuxta quocum 
subinde sequens dubito (Gell. XII, 4, 3), atque ex Plauti et 
Terentii comoediis nisi med et ted accusativi et ablativi nulla 
exempLa indubitata fide codicibus statui adhuc potuerunt. 
Grammatici eadem produnt neque quid d significaret, recte 
perspexerunt (Prisc. I, 45. Macrob. Sat. I, 9, 8; IV, 9, 6. 
Gell. XVI, 6, 3. Qiiint. I, 7, 11). Quare facile credamus in libris 
manuscriptis PLautinis d sparsis modo et paucis verbis serva- 
tum fuisse, et tantum abest, ut liberum illum usum Plautinum, 



<" 



A 



8 



» 



'i 




quem Ritschelius postulat, probemus, ut hiatui latiores fines 
concedere malimus. Namque hiatus est, quo viri eruditi, ut 
multis locis d adderent, adducti sunt, neque prius res diiudi- 
eata erit, quam quibus finibus hiatus licentia a veteribus poetis 
occupata sit, certis exemplis statuerint. Concedimus optimo 
iure pluries d antiquum restituendum esse, eodem tamen jure 
a Spengelio, aliis stamus, qui, cum non solum auctoritatem 
librorum sed etiam certissima doctissimorum Komanorum iudicia 
aliasque res gravissimas respexissent , moderationem quandam 
d restituendi et transponendi , hiandi maiorem licentiam am- 
plexi sunt. Quantum potui diligentissime quaesivi, num ab 
hiatus parte mihi fas esset quid restituto opinioni meae fir- 
missimum fundamentum supponere, neque tamen quid formae 
exempla codicibus servata ablativo adscribere ausus sum neque 
ex qui sequente vocabulo cum vocali incipiente concludendum 
putavi d primarium paullatim deletum esse. Tuendus est hiatus 

in versibus: 

Qui ego istuc, mi pater, cavere possum? 

Qui ego istuc credam tibi? 

Sed qui ego istuc credam? 

Sat est osculi mihi vostri. Qui, amabo, pater? 

_^ __. Qui, amabo? Quia, Bacchis, Bacchas metuo . . 

et quae sunt alia permulta (cf. Spengel: Plautus p. 175 sq. 
Bentley de metr. Ter. § 8. Fleckeis in Jahnii ann. 1850 p. 49. 
cf. cum illis, quam ille, ne ipse, de istoc, nam illud, quo ego, 
quo eat. Cas. V 1, 14. Men. I 2, 7 ; 4, 3. Amph. IV 2, 14. 
Merc. pr. 20. Pseud. IV 6, 40. Rud. III 4, 57. Pers. II 2, 33 ; 

5, 3; II 2, 39 etc). 

Quamquam Ritschelius antiquam illam formam nanctus 

esse sibi videtur, cum ad versuni: 

Pseud. I 1, 136. Numquid alium me etiam voltis dicere? 
quaerat, quomodo per grammaticam defendi possit, quod num- 
quid et alium componantur; nonne aut numquid aliudaninumquem 
alium veram lectionem esse aut numqmd ablativum antiquum? 
Sed alium me a Grutero positum est pro illo, quod utriusque 
recensionis libri (ABCD) praebent: numquid alium sine me 
(BC nuncquid, D nuque, FZ nuqua). Quod si non cum Bergkio 
(Ausl. D im. Altlat. Pron.) a librario nonnullis litteris neglectis 



Men. V 2, 36. 
Merc. III 3, 41. 
Merc. V 2, 62. 
Stich. I 2, 34. 
Bacch. I 1, 19. 



Iv 



Asin. V 1, 3. 

Bacch. II 2, 28. 
Pers. I 3, 28. 

Adel. II 4, 39. 
Adel. IV 6, 55. 

Phor. V 4, 4. 



alium ex aliuCd) mCi) depravatum probamus, ne numquid alium 
me quidem a grammatica dissentit. Quis enim neget, num, 
numquid, ecquid saepissime idem valere et permutari atque 
quid abundantcr nwm^ si^ nisi, ne particulis et verbis intran- 
sitivis interdum apponi? Conferas semperque accusativum 

probes : 

Amph. II 2, 222. Numquid causam^ dicis, quin te hoc multem 

matrimonio ? 
Bacch. V 1, 24. Numquidnam adfiliumhaecaegritudo attinet? 

Numquid tibi molestum est, mi gnata, si haec 

mecum accubat? 
Ecquidnam meminit Mnesilochi? 
Sed ecquid meministi, here, 
Qua de re ego tecum mentionem feceram? 
Numquid vis, quin abeam? 
Numquid circumspexti aut numquid pro- 

spexti tibi? 
Ecquid locutus cum ista es, quam ob rem 

hanc ducimus? 

Numquid accusat \irum? 

Sed dic mihi, ecquid hic te 

Oneravit praeceptis? 
1, 191. Numquid nunc es certior? 

Numquam edepol ego me scio 

Vidisse unquam abiectas aedes nisi modo 
hasce. Ecquid placent? 

Ecquid mei similis est? 

Ecquid amas me? 

Neuquid ei succenseat. cf. III 6, 4; IV 4, 39. 

Ne quid mentiar. 

Ne quid mirer malum meum. 

Non metuo ne quid mihi doleat, quod ferias. 

Post si lucerna exstincta sit, ne quid sui 

Membri commoveat quidquam in tenebris. 

Ne quid titubet. 
II 2, 111. Ne quid accusandus sit. 
Haut. II 2, 128. Ne quid imprudens ruas. 
Epid. V 1, 51. Si quid saevibunt senes. 



Hec. II 
Mil. III 

Amph. I 
Most. IV 



2 



25. 

28. 



2, 4. 



Truc. II 6, 24. 
Truc. n 6, 61. 
Bacch. III 4, 27. 
Cas. pr. 38. 
Pers. IV 4, 70. 
Bacch. V 2, 54. 
Asin. IV 1, 40. 



Haut. 
Haut. 



II 2, 20. 



10 



11 



Men. I 2, 33. 
Attiusap.Macr. d. 
diff. 6, 14. (Ribb. 
tr. rell. p. 125.) 
Epid. II 2, 96. 



Si quid titubatura est. 

— ^ nisi quid tua facultas nobis tulat 

opem ^ — . 



l 



Nisi quid tua secus sententia est (gr. « ^t 
f,i,: Soph. Elect. 31. Oed. R. 9C9 etc). 
cf. Horat. sat. 2, 1, 78. nisi quid tu, docte Trebati, 

T^i^^entis. 
Cic. ep. ad fara. 2, 15, 7. nisi quid rae Etesiae raorabuntur, 
ntspero, vos videbo. Cic. ad tara. 4, 1, 10. Trebatioque raan- 
davi, si quid tu eura velles ad rae raittere, ne recusaret. En- 
nius ap. Cic. Cat. raai. 1. 

Si quid ego adiuero. . 

Quae cura ita sint, numquid alium me facile quis pol^st 
defendere, attaraen hoc loco iraprobo. Nara ut rectara lectio- 
nera inveniaraus, respiciendura raaxirae puto, quaenara praece- 
dant Longa adest series ignorainiosorura norainura, quorura 
copia acerrirae et celerrime exbausta atque effusa, is, cui in- 
dita sunt, apprirae respondet: 

Nuraquid aliud etiara voltis dicere? 
(h e. Habt ihr noch weiter etwas zu sagen?) Etenim si alte- 
rura alium me probas, offensioni est dicere verbum, cui aptius 
substituendura fuit appellare vel nominare, ita ut librariura 
norainibus quasi propriis praecedentibus ductura esse appareat, 
ut pro aliud alium (sc. horaineni nefariura) corrigeret. Idera 
de hoc loco iudicavit F. W. Muellerus (Nachtr. z. Plaut. Pros 
p 31) et admonuit non solum nomina propria antecedere sea 
etiam verba verheramsti pairem atque matrem, quae almd ex- 

cipere aptissirae potuit. . ^r o 9q 

Itera accusativura intellego in v. Bacch. V ^, o«. 
Nihili sura. Istuc iara pridera scio. Sed quid nihili sis, 

meraora. (R. quiO , 

In V. Poen. V 2, 96. Ritschelius ex Acodice scribere vult: 
Quid vis? qmd potuit tieri, ut Carthagini gnatus sis? 
nbi quid alterura in errorera, quid praecedente, refero, neque 
certi quidquara statui potest ex Stich. IV 2, 17: (A auctore) 

Quid, raalura, tibi lasso lubet 
Foris cenare? 



Trin. vers. II 4, 63 sic scribendus est: 

Hercle qui dicam tamen (Fleckeis. Misc. crit. p. 30. A 
quin ceteri quid F quidem). 

In universum cura perscrutamur varias codicum lectiones, 
nuUum est quin inveniamus vitium, non solura interpolationes 
et correctionnes critica arte falso adhibita factas, sed etiam 
inscitiam et levitatem. Qui, quiUy quid, quOj cui, quem sae- 
pissime inter se permista sunt. Quis ergo omni raodo codicum 
auctoritate nitatur, ut d antiquum qui formae restituat? Sem- 
per, opinor, alter aut accusativum aut correctionem aut aliud 
aliquid suo jure probabit (cf. F. W. Muellerus. N. z. Plaut. 
Pros. p. 33). Neque tamen aliud obliviscamur, quod Bergkius 
(1. c. p. 33) quid antiquum in quidem particula vult deprehen- 
dere. Qui cum aliud quam nos de suffixo d ablativi ratus, 
d residuum esse censeret de syllabae suffixae (gr. ^s et ^€v\ 
quae fortasse in Naevii Troiad {TQolrj^iv) appareret, m additum 
phoneticum duxit ut v in x>£v et acfiv sufiixis. Atque hoc eo 
raagis tcnendum dicit, quia quidem cum metri legibus non 
bene stare videatur, unam enim modo brevem syllabam expleri, 
quod intellegi non posse, nisi quidem in vetere sermone coti- 
diano a quid nihil fere afuerit (cf. Spengel Plaut. p. 75). Con- 
sentimus quidem unius syllabae numeros habuisse, idcirco autem 
hoc putamus, quod ambae syllabae adeo leves fuerunt, ut 
metrica arte pro una brevi acciperentur. Offendimur et eo, 
quod Bergkius de suffixo censet, et m phonetica littera, ita ut 
quidem iu qui et dem dissolvere praeferamus. Qui est iUud 
qui, de quo agimus, seusu indefinitivio , dem accusativus ex 
dium variatus, quo, ut dum vocabulo, suffixo temporalis re- 
strictio significatur. 

Relicta igitur de quid statuendo quaestione iam videamus, 
qualis usus qtii vocabuli sit, num cura eis, quae praeraisimus, 
sine ulla dubitatione congruat. Ac primum quidem inquiremus 
in interrogativura. Legiraus: 
Bacch.n 3, 101. Sed qui praesenteid aurura Theotimo datumest? 

Populo praesente; nullu'st Ephesi, quin sciat. 
Curc. V 3, 33. Qui praesente, quo in loco? 
Asin. II 3, 17. Argenti viginti minas, si adesset, accepisset. 

Qui pro istuc? Asinos vendidit. 



12 

His in exemplis, cum qiii codices tueantur, corrigendi 
nulla causa data est. In primo versu qui praesente accuratis- 
sime populo praesente sequenti enuntiato respondet, et qui habet 
vim ablativi pronominis interrogativi substantivi masculini 
generis. Idem est in secundo. In tertio qui neutrum est sub- 
stanti^Tim e pro praepositione pendens, de qua postposita mhil 
offensionis est. Nohiscum, vohiscum etc. omnibus temporibus 
usitata fuerunt, ut semper quatenus, quapropter, quoad, desuh 
insuper (cf. quam per Poen. pr. 13 quo ex Asin. IV 1, 20 
qua ex Epid. II 1, 5. quo ab Asin. I 1, 106. quo in Curc. IV 
1 6. atque ex umbrica lingua: asa-ku (cum ara) destru-co 
(cum dextro) poplu per (pro populo) nomne-^per (pro nomine) 
Corss. Voc. II p. 385). 

Locis illis adiungi possunt: 
Haut. I 2, 4. Quicum loquitur filius? 
Epid.III 2,36. Quicum? Epidice (antecedit: cum ea). 
Eun. IV 4, 31. Quicum? Cum Parmenone. 
Cas. II 5, 9. Quicum litigas? Olympio. 

Cum eadem, qua tu semper. 
Merc. V 2, 64. Quid tua refert, quicum istaec venerit? 

Quicum hacc mulier loquitur? 
Quicum tu fabulare? 1| Quicum, nisi tecum? 
. x^ -, v.^. Quicum istaec loquere? 
Melius disseremus et iudicabimus, si instituto nostro relicto 
etiam indefiniti et relativi pronominum exempla addiderimus. 
Asin. I 3, 23. Ubi lena bene agat cum quiquam amante, 

quae frugi esse volt. 

Dic, quid me aequom censes pro illa tibi dare, 
Annum hunc ne cum quiquam alio sit? 
Asin. IV 1, 9. Neque cum quiquam alio quidem. 
Cist. I 1, 84. Stulte ecastor fecit. Sed tu en unquam cum 

quiquam viro 
Consuevisti? 
Pers. IV 3, 8. Ut ego multis credidi 

Nec satis a quiquam homine accepi. 
Stich. IV, 2, 46. Quicumvis depugno facilius quam cum fame. 
Cist. I 1, 78. Quia ego illum unum mi exoptavi, quicum 

aetatem degerem. 



Men. II 3, 23. 
Mil. II 5, 14. 
Most. II 2, 84. 



Asin. 13, 77. 



/ 



a 



Hec. III 8, 40. 

Amph. pr. 99. 

Amph. pr. 114. 
Amph. I 1, 211. 



Bacch. IV 4, 6. 
Epid. H 2, 59. 

Cas. III 5, 52. 

Eun. IV 6, 21. 
Eun. I 2, 39. 



Phor. IV 6, 32. 

Trin. IV 2, 111. 
Capt. III 5, 61. 



Trin. pr. 15. 
Poen. III 6 , 3. 

Rud. V 3, 24. 
Stich. IV 1, 41. 
Stich. IV 1, 42. 

Capt. V 4, 6. 



13 



Nam si posset ab ea sese derepente avellere, 
Quicum tot consuesset annos. 
Amphitruo, natus Argis ex Argo patre 
Quicum Alcumena est nupta, Electri filia. 
Dum ille, quicum volt, voluptatem capit. 
Amphitruo, qui nunc profectu'st Thebanis le- 

gionibus, 
Quicum Alcumena nupta est. 
Quicum ego bibo et edo et quicum amo. 
Ibi illarum altera 
Dixit illi, quicum ipsa ibat. 
Per omnes deos et deas deiuravit 
Occisurum eum hac nocte, quicum cubaret. 
Quicum res tibi est, peregrinus est. 
Et cum illa, quicum tum uno rem habebam, 

hospite 
Abii huc. 
Offendi adveniens 
Quicum volebam atque ut volebam conciliatam 

amore. 
Qui quidem non novisse possim, quicum aeta- 

tem exegerim? 
Ut melius consulam tibi 
Quam illi, quicum uno puero aetatem exe- 

geram? 
Dedi ei meam gnatam, quicum aetatem exigat. 
Quicum litigas, 
Abcessit. 

Cedo quicum habeam iudicem. 
Tibi meam filiam bene, quicum cubitares, dedi. 
Nunc mihi reddi aequom esse abste, quicum 

cubitem, censeo. 
Nam ubi illo adveni, quasi patriciis pueris 

aut monedulae 
Aut anates aut coturnices dantur, quicum 

lusitent. 

(cf. Neue Formenl. d. lat. Spr. 168. 
Terent. Andr. III 2, 31.) 



t 



Adel. III 5, 31. 
Adel. IV 8, 32. 



14 



IUe bonus vir nobis psaltriam, si dis placet, 
Paravit, quicum, vivat, illam deserat. 
Facturum credo, ut habeas quicum cantites. 

cf. Aen. XI 822. 
Tum sic exspirans Accam ex aequalibus unam 
Aloquitur, fida ante alias quae sola Camillae, 
Quicum partiri curas. 
Cic. pr. Quinct. 6. quicum tibi societas, affinitas fuit. 
Quibus allatis, cum inter masculinum genus et femininum 
nullum discrimen pouatur, qui aut neutrius generis velut ad- 
verbium esse aut etiam relativa forma qui ut masculina ita 
feminina aeque in usu fuisse videtur. Neutrum tamen qui, 
cum aliis de causis minus probabile, tum illi qui^ quod 
est in quiquam (quivis) homine repugnat, masculinum autem 
qui et femininum interrogativo et indefinito pronominibus sane 
convenit. Quid iam? An etiani relativo qui ablativum pro 
masc. et fem. parem debemus adscribere? Atque nullum pos- 
sumus reperire exemplum, ubi qui relativum cum alia prae- 
positione coniungitur, neque qui relativum excepto ablativo 
adverbiali, qui unde valet, certum constitui postea videbimus; 
itaque sic censemus quicum interrogativum substantivum , — 
nam etiam in quiquamy quivis qui substantivum est (cf. nemo 
quisquam Cas. V 4, 3G) — praesertim cum relativo ad personas 
revocando proprius status ut nomini non adiectivo concedi po- 
tuisset, in relativa enuntiata nullo generis discrimine transiisse. 
Haec transitio eo facilior fuit, quia cnuntiata quaedam et 
interrogativam et relativam rationem permittunt, ut Adel. IV 
8, 32 ut habeasy quicum cantites^ unde exempla mere relativi 
sensus non ita multum distant. Quicum quasi in unum coa- 
luerat, ita ut, etiamsi sententia relativa erat, quicum nihil mu- 
tatum usurparetur. Quid autem si codices quocum, quacum 
tradiderunt? Legimus : 

Cist. II 2, 42. Sed illaec se quandam aiebat mulierem 

Suam benevolentem convenire etiam prius 
Commune quacum id esset sibi negotium. 
Vir hic est illius mulicris, quacum accubat. 
Ridicule rogitas, quocum una cibum 
Capere soleo (R). 



Bacch. IV 8, 10. 
Trin. IV 2, 60. 



\ 




KjUj 



% 



Pseud. IV 7, 90. 



15 



Phor. II 1,9. Quod si tibi res sit cum eo lenone, quocum 

mihi est. 
Eun. III 5, 26. Viderem, audirem, essem una, quacum cu- 

piebam. 

Cum in editionibus critico apparatu illustratis his locis 
varias lectiones non invenerim, quocum et quacum codicibus 
servata mihi videntur, pro multis tamen illis exemplis, quibus 
quicum eodem sensu, eadem ratione positum est, non possum 
quin quocum et quacum Plauto et Terentio abiudicem et librariis 
attribuam. Quoniam adhuc attulimus exempla, ubi qui aut in 
structura ablativi absoluti adhibitum est, aut cum praepositio- 
nibus, quae ablativum exigunt, couiunctum, venimus ad ea, 
quibus qui vulgari ablativi notione sive instrumentum sive cau- 
sam significare demonstratur. Incipiamus ab ablativo pretii: 

Pers. IV 4, 41. Indica, rainimo daturus qui sis, qui duci queat. 

Quid mancam? Chlamydem hanc commemora 
qui conducta sit? 

(vulgo: commemoras, quanti conducta est cf. 
Ed. Becker, De synt. interr. obl. in Studem. 
stud. in prisc. scr. coll. p. 169.) 

Vaenibunt, quiqui licebunt, praeseuti pecunia. 

Ut, quantum possit, quique liceat, vaeneant. 

Tum tu pauca in verba confer, qui datur, 
tanti indica. 

Pretii igitur qui habet vim, ut in verbis emendi et ven- 
dendi ablativus pariter atque genetivus usitati fuerunt, neque 
neglegendum est, ne hic quidem qui substantiva notione carere, 
quia in v. Pers. IV 4^ 41 minumo qui non idem est, quod, 
quo minumOy sed minumo a qui secernendum, quippe quod per 
se ipsum stet, ut e versu Epid. II 2, 113 liquet, ubi minumo 
et quadraginta minis coniunguntur. Nostra lingua idem fere 
possumus, cum dicimus: zu welchem Preise (wofiir) wenigstens? 
Quin etiam minumo genetivo appositum est in versu Epid. II 
2, 112: quanti emi potest minumof In qui datur qui non rela- 
tivum est, sed interrogativum, etsi tanti et qui sibi respondere 
videntur, et indicativus datur sequitur. Indica potius gravissi- 
mum verbum est, unde qui datur pendet neglecta syntaxis 



Men. V 9, 97. 
Men. III 3, 25. 
Pers.IV4, 110. 



■ \ 



r 



16 



ratione de quo dicendi genere perusitato accuratissime dispu- 
tatum est ab Ed. Beckero in libro supra citato. 

Insequuntur nunc exempla, ubi modo causa, modo instru- 
mentum, modo ratio quaedam significatur. 
Curc. V 3, 27. Qui promisi? Lingua. 
Merc. I 2, 74. Qui potuit videre? Oculis. Quo pacto? Hian- 

tibus. 
Merc. 12, 76. Qui, malum, ego nugor, si tibi, quod me rogas, 

respondebo? 
Merc. II 3, 60. Qui vero? Quia nostra formam non habet 

dignam domo (cf. F. W. Mueller, Plaut. 

Pros. p. 15). 
Merc. II 3, 69. Qui vero? Quia illa forma matrem familias 

Flagitium sit, si sequatur. 

Merc. II 3, 111. Qui scio, 

Quid sit ei animi,. venirene eam velit an non 

velit? 
Merc. II 4, 12. Sed qui scis, esse amicam illanc meam? 
Merc. III 1, 13. Qui? Quia illim unde buc advecta sum, malis 

bene esse solitum est. 
Merc. III 4, 27. Qui? Quia aequalem et sodalem civem liberum 

enicas. 
Curc. I 1, 40. Qui? Quia scelestam servitutem serviunt. 
Baccb. IV 3, 36. Qui, malum, parum? Immo vero nimio minus 

multo parum. 
Hec. I 2, 28. Sed qui istuc credam ita esse? 
Hec. II 1, 38. Qui scis, an ea causa, mi vir, me odisse si- 

mulaverit? 
Pbor. III 1, 16. Qui istuc? Quia non rete accipitri tenditur. 
Phor. V 4, 5. Abduci non potest. Qui non potest? 
Phor. V 7 , 16. Ita velim, sed qui istuc credam ita esse mihi 

dici velim. 
Phor. V, 9, 22. Satis superbe inluditis me. Qui? Rogas? 
Cist. I 6, 63. Indidem, unde oritur, facito ut facias stultitiam 

sepelibilem. 

Qui faciam? (B qui, alii: quid.) 
Poen. V 2, 19. Qui scis? Viden homines sarcinatos consequi ? 
Poen. V 2, 26. Kihil edepol. nam qui scire potui, dic mihi. 



\. 



/' 



e 



^' 



ji 



^ 



f 



17 



Cist. I 1, 64. Qui faciam? In latebras abscondas pectore 

penitissumo. 
Qui tam inficetus Lemno adveniens, qui tuae 
Non des amicae .... suavium? 
Qui? Quia auderem tecum in navem ascendere. 
Qui scire possum? Nullus plus. 
Qui tu scis? 
Qui tu scis? Quia ego ire vidi milites plenis 



Truc. n 4, 4. 



Rud. III 6, 54. 
Bacch. II 2, 14. 
Capt. n 4, 96. 
Epid. II 2, 26. 



Amph. H 1, 82. 
Amph. II 2, 43. 
Amph. IV 2, 14. 

And. m 3, 33. 
And. IV 5, 52. 
And. V 4, 52. 

Eun. IV 6, 7. 
Haut. HI 7, 30. 
Amph. II 2, 72. 
Amph. II 2, 87. 
Men. V 2, 36. 
Truc. I 1, 2. 
Pseud. III 2, 77. 
Mil. III 2, 14. 
Aul. II 6, 6. 
Epid. H 2, 67. 
Epid. II 2, 89. 
Ep:d. ni 1, 15. 
Bacch. V 2, 48. 

Stich. II 2, 28. 
Poen. V 4, 111. 
Poen. 1 2, 128. 



Cas. II 



o 
O 



46. 



Mil. III 2, 21. 
MiL m 3, 51. 



vns. 
Qui, malum, intellegere quisquam potis est? 
Qui tibi istuc in mentem venit? 
Sacrufico tibi. Qui? Quia enim te macto in- 

fortunio. 
Qui scis ergo istuc, nisi periculum feceris? 
Nescis quid sit actum? Qui sciam? 
Qui? Quia habet aliud magis ex sese et 

maius. 
Qui, quaeso, istuc? 

Nam qui ille poterit esse in tuto, dic mihi? 
Qui istuc potis est fieri? 
Qui istuc in mentem est tibi? 
Qui ergo istuc, mi pater, cavere possum? 
Qui istuc? Rationem dicam. 
Quaeso, qui possim, doce. 
Quid vis? Qui lubitum est, illi condormiscere ? 
Qui? Quia temeti nihil allatum intellego. 
Ibi illa interrogavit illam: Qui scis? 
Qui scis? Scio. 

Qui tibi lubet mihi male loqui? 
Tun homo putide, amator istac fieri aetate 

audes? Qui non? 
Qui potuit scire? 

Quaeso, qui lubet tam diu tenere coUum? 
Qui lubet spectare turpes, pulchram spectan- 

dam dare? 
Qui, malum, homini scutigerulo dare lubet? 
Qui iam? Quia enim obsorbui. 
Qui noverit me, quis ego sim? 



C 



mt 



r 



18 



19 



Mil. IV 6, 62. 
Bacch. I 1, 19. 
Epid. I 2, 29. 
Aul. II 5, 13. 
Bacch. IV 3, 46. 

Bacch. V 1, 30. 
Curc. III 44. 
Curc. V 2, |42. 
Bacch. III 3, 62. 

Epid. II 2, 116. 

Asin. III 3, 30. 

Eun. II 2, 42. 
Amph. IV 2, 12. 

Men. I 2, 51. 
Mil. II 3, 54. 
Most. II 2, 20. 
Pseud. I 3, 100. 



Pseud. I 3, 102. 
Adel. II 4, 7. 
Eun. V 8, 3. 



Eun. pr. 36. 
Merc. IV 5, 11. 
Rud. I 3, 41. 
Rud. IV 3, 47. 



Quid? Qui id facere potuit? 

Qui, amabo? Quia, Bacchis, Bacchas metuo. 

Perdidisti omnem operam. Nam qui perdidi? 

Qui vero? Rogitas? 

Qui in mentem venit tibi, istuc facinus facere 

tam malum? 
Qui scis? Vidi. 
Summane, salve. Qui Summanu's? fac sciam. 

Qui credam istuc ego? 

Quidum? Quia malum si promptet, in dies 

faciat minus. 
Quidum? Quia enim mulierem alius illam 

adulescens deperit. 
Quidum? Quia oculi sunt tibi lacrimantes, 

eo rogavi. 
Quidum? Quia testis es. 
Quidum? Quia senecta aetate a me mendicas 

malum. 
Quidum? Ne te uxor sequatur. 
Quidum? Quia ludo luto. 
Quidum? Sic: quia || Foris ambulatis. 
Quidum? Sic: quia, 
Si ego emortuos sim, Athenis te sit nemo 

nequior. 
Quidum? Ego dicam tibi. 
Qui potui melius, qui hodie usque os praebui ? 
Egone ut Thaidi me dedam et faciam, quod 

iubeat? Quid est, 
Qui minus huic quam Hercules servivit Om- 

phalae? 
Quod si personis iisdem uti aliis licet: 
Qui magis licet curantem servum scribere? 
Nam uxor contenta est, quae bona est, uno viro, 
Qui minus vir una uxore contentus siet? 
Nunc qui minus ego servio, quam si forem 

serva nata? 
Qui minus hunc communem quaeso mi esse 

oportet vidulum? 



\ 



-> 



O 



> 



* 



Stich. I 2, 4. 



Amph. pr. 76. 
Cist. 11,4. 

Adel. II 2, 5. 



Vos meministis quot calendis petere demensum 

cibum : 
Qui minus meministis, quod opus sit facto, 

facere in aedibus? 
Qui minus 

Eadem histrioni sit lex, quae summo viro? 
Soror si mea esses, 
Qui magis potueritis mi honorem ire habitum 

Nescio. 
Qui tibi magis licet meam habere, pro qua 
ego argentum dedi. 
Consistamus hic in congerendis exemplis, quae eis, quae 
supra posuimus, gravi satis documento sint. Tantum autem 
abest, ut qui solum in talibus quaestionibus usurpatum sit, ut 
ne quid quidem insolitum fuerit, neque tamen ita, ut pro lubito 
qui et quid permutari potuerint. Accepta sunt imprimis usu: 
Quid istuc est? (Bacch. III 6, 32; IV 1, 11; Cas. pr. 68; Merc. 
V 4, 51; Stich. I 2, 50; Cas. II 5, 9; Cist. II 3, 61; IV 2, 80), 
quid iam? (Most. 11 2, 29; Bacch. II, 16; Cas. II 3, 44; 
Pseud. I 3, 91; IV 7, 43; Mil. II 3, 51; II 5, 62; Epid. I 

1, 54; II 2, 105; IV 3, 26; IV 1, 28; Mil. II 5, 59; 62; III 

2, 6; IV 5, 4; Pers. I 1, 13; 19; 112,51 ; II 5, 16; IV 4, 13), quid 
ita? (Bacch. I 1, 54; 68; II 3, 20; Cas. III 1, 13; Epid. I 

1, 56; 72; III 2, 13; Most. I 3, 110; II 1, 18; III 1, 108: 
III 2, 31; IV 3, 49; Trin. IV 2, 42), quid hoc? Epid. III 

2, 8. quid tandem? Truc. I 2, 90. quid igitur? Stich IV 2, 
44; V 4, 40. 

Secundaria, quae e verbo pendent, enuntiata hucusque reli- 
qui, quia nescio an quis dubitet, utrum relativum qui an inter- 
rogativum intellegendum sit, atque ita singulari diligentia opus 
est. Namque manifestum est in exemplis postremo allatis 
ablativum substantivi quid in adverbium vel particulam vertisse, 
cuius signiiicationem quomodo , undey quare notiones plane 
aequare atque postulamus, ut idem usus quaestionibus e verbo 
quaerendi pendentibus usurpatus sit. Atqui constat interro- 
gationes obliquas non eas modo haberi, quae cum interrogandi 
notionibus cohaerent, sed etiam eas, quae cum sentiendi et 
declarandi verbis copulatae sunt. Tali autem modo artum 

2* 



^' 



r 



20 



2t 



sententiarum verborumque conexum facillime relaxari potuisse 
quis negabit? Itaque nihil in hac. re valent pronomina: ali- 
quid, nihil, aliud, quidquam, quibus ratio conexus non per- 
mutetur. Ut brevius dicam, quaestiones, si qua ratione cum 
alio enuntiato subiunctae sunt, saepe non verbis praecedentibus 
stricte, sed liberius sententiae modo annexae sunt. Atque in- 
strumenti quidem auctoritatem habet etiam via, qua quis ad 
finem propositum venire studeat, neque logice errat, qui 
finem assequendum cum via ingredienda commutat. Ita qui 
notionem ut aequiperans et ea verba sequitur, quibus studium 
quoddam subest (operam dare, curare, efficere), et pro finali 
ut communem in modum accipitur. lam denique meminerimus 
supra unde et qui inter se paria posita esse atque sciamus 
etiam unde cum utendi verbo coniunctum pro casu ablativo 
legi Adel. V 7, 24: 

Tu tuum officium facies atque huic aliquid paullulum prae manu 
Dederis unde utatur. 

Facile, opinor, patiemur qui et unde in quaestionibus obli- 
quis promiscue usurpari atque etiam in relativis enuntiatis 
finalibus occurrere, ubi adeo periculum est, ne quis praecedente 
substantivo qui sequente, severam grammaticam expressam et 
qui pro quo et qua acceptum esse existimet. Qui relativum 
particula est unde valens et ex interrogativis enuntiatis in re- 
lativa transiit. Non in finalibus solum enuntiatis invenitur, sed 
etiam in aliis, ubi indicativus positus est. 

Meri ablativi vis inesse videtur in: 
Adel. V 6, 74. Huic demus, qui fruatur. 

Deum virtute habemus et qui nosmet utamur, 

pater. 
Nugae istaec sunt, non me censes scire, qui 

dignus siem? 

(cf. Cic. ad Attic. XI 11. videas ut sit, qui 
utamur. XIII 23, 3. habeo qui utar.) 
Particulae vis apparet: 
Epid. III 3, 3. Mirum, hoc qui potuit fieri. 
Haut. III 2, 9. Sed te miror, Chreme, 

Tam mane qui heri tantum biberis. 
Men. II 2, 62. Sed miror, qui ille noverit nomen meum. 



Trin. II 2, 74. 
Capt. V 2, 16. 



\ 



Haut. II 2, 121. 
Amph.II2, 144. 



At hoc demiror, qui tam facile potueris 

Persuadere illi. 
Nimis demiror, Sosia, 
Qui illaec illic me donatum esse aurea patera 

sciat. 
Most. II 1, 41. Nullus sum! Taceas. Ego qui istaec sedem, 

meditabor tibi. 
Hoc habet! Reperi, qui senem ducerem. 
Et reperi, haec te qui abscedat suspicio. 
Nec quei te adiutem, invenio. 



Most. III 2, 25. 
Epid. II 2, 102. 
Accius (Ribb. tr. 

r. 149, 103). 
Phor. V 8, 7. 
Trin. pr. 14. 
Trin. II 4, 160. 
Phor. V 1, 5. 



j.> 



o 



Hoc qui cogam, re ipsa repperi. 
Quoniam ei, qui me alat, nil video esse relicui. 
Nam qui vivamus nihil est, si illum amiserit. 
Ut sit, qui vivat, dum aliud aliquid flagitium 

conficiat. 
Ut sit tibi, qui te corrigere possis. 
Nec quidquam hic tibi est, qui vitam colas. 
Quia tute ipse eges in patria nec tibi, qui 

vivas, domi est. 
Da tu qui bene sit, ego, ubi sit, locum lepi- 

dum dabo. 
Aliud si scirem, qui firmare meam apud vos 

possim fidem. 
Quom nihil est, illi qui homini diminuam caput. 
Ecquid das, qui bene sit? 
Ut des, qui aurum comparet. 
Nemo potest, qui haberet, qui pararet alium, 

hunc perpeti. 
Si quem reperire posset, qui mutet suum. 
[Editiones veteres et Camerarius: cum quo. cf. I 1, 33: 
Homines captivos commercatur, si queat Aliquem invenire, 
suom qui mutet filium. Qui non est, cu7n quo, sed unde, et 
significat instrumeutum vel fons, unde aliquid oriatur. Quod 
si cum personis coniungitur, nihil mirum est, cum legamus: 
Most. III 1, 15. Conveni illum, unde has aedes emeram. 
Epid. I 1, 83. Nunquam hominem quemquam conveni, unde 

abierim lubentius. 



Trin. IH 2, 27. 
Trin. ni 2, 74. 
Capt. III, 4, 49. 

Bacch. IV 5, 14. 

Hec. IV 4, 24. 

Men. II 3, 30. 

Curc. IV 2, 33. 

Haut. IV 5, 14. 

Eun. HI 2, 35. 

Capt. pr. 27. 



'^ 



«N* 



« 



t 



Cas. III 5, 4. 



Haut. V 4, 1. 



Most. II 1, 80. 

Cist. IV 2, 2. 
Trin. I 1, 83. 
Trin. I 2, 121. 



22 



Trin. I 2, 118. Neu quoiquam, unde ad eum id posset per- 

manascere.] 
Confer unde in verss: 
Capt. IV 2, 71. Scis bene esse, si scis unde. 

Nescio, undc auxili, praesidi, perfugi 

Mihi aut opum copiam comparem aut ex- 

petam. 
Rogasse vellem. Quid? Syre. unde mihi pe- 
terem cibum. 
Truc. IV 4, 25. Nunc puero alere et procura, quia unde pro- 

cures, habes. 
Hinc speculabor procul, 
Unde advenienti sarcinam imponam seni. • 
Neque unde auxilium expetam, habeo. 
Habeo, unde istuc tibi, quod poscis, dem. 
Habeo dotem unde dem. 
Adel. I 2, 27; 2, 43. Nam si esset, unde id fieret. 

Pergimus iam in enumerandis, quae supra expetivimus, 
exemplis. 

Spero me habere, qui hunc meo excruciem 

modo. 
Abeo illinc iratus, quoniam nihil est, qui 
emam. 
Hec. III 8, 38. Quam operam dare id, qui nos oderit. 
Trin. III 2, 62. Nolo ego mihi te tam prospicere, qui meam 

egestatem leves. 
Quanto satius est, te id dare operam, 
Qui istum amorem ex animo amoveas tuo, 

quam id loqui. 
Facite, fingite, invenite, efficite, qui detur tibi. 
Ego id agam, mihi qui detur. 
Dum id quaero, tibi qui filium restituerem. 
Qui hoc occultum iri facilius credas, dabo. 
Neque qui deterior esset, faceres copiam. 
Necopia esset eius || Qui suos parentesnosceret. 
Si id dederit, qui suos parentes quaerat. 
(curare ut: Curc. IV 2, 31 perficito ut: Asin. I 1, 89. facio 
ut: Capt. III 4, 78. Asin. I 2, 14. Capt. I V2, 21. Asin. II 2, 91). 



Eun. V 3, 11. 
Aul. II 8, 7. 



And. n 1, 9. 



And. II 1, 36. 
And. H 1, 37. 
Haut. HI 1, 83. 
Hec. V 4, 29. 
Trin. I 2, 98. 
Rud. II 3, 61. 
Rud. IV 4, 40. 



\ 




> 



Mil. m 1, 172. 



Truc. V 17. 
Rud. pr. 11. 



Curc. IV 3, 39. 

Pers. 12, 46. 
Amph. 11,183. 



Aul. 


ni 


4, 


5. 


Asin. 


n 


4; 


12. 


Aul. 


pr. 


14. 


Aul. 


II 


2, 


10. 


Pseud. I 


1, 


87. 


Pseud. I 3, 


130. 


Rud. 


i 


2, 


34. 


Kild. 


11 


3, 


59. 











23 



Nam ego inveni lepidam sycophantiam, 
Qui admutiletur miles usque caesariatus at- 

que uti 
Huic amanti Philocomasio hanc efficiamus 

copiam, 
Uthiceam abducatabeatque. cf.Bacch.II2,55: 
Inde ego hodie aliquam machinabor machinam, 
Unde aurum efficiam amanti huic filio. 
Accipe hoc sis, qui istuc ecficias opus. 
Is nos pergentis alium alia disparat, 
Qui facta hominum, mores, pietatem et fidem 
Noscamus. 
Numquid vis leno? Istas minas decem, qui 

me procurem, 
Dum melius sit, mihi des. 
Inibi paullum praesidii 
Qui familiarem suam vitam oblectet modo. 
Verum certum 'st confidenter hominem contra 

alloqui, 
Qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat 

manum. 
Is ea causa misit, boc qui surperent. 
Utinam nunc stimulus in manu mihi sit . . . 

Quiesce quaeso. 
Qui latera conteram tua. 
Agri reliquit ei non magnum modum 
Qui cum labore magno et misere viveret. 
Habes sat, qui bene vitam colas. 
Restim volo 
Mihi emere. Quam ob rem? Qui me faciam 

pensilem. 
I, gladium adfer. Quid opus gladio? Qui 

hunc occidam. 
Quin tu in paludem is exsecasque arundines, 
Qui pertegamus villam, dum sudum est? 
Quia leno ademit cistulam ei, quam habebat, 

ubique habebat, 
Qui suos parentes noscere potesset. 



Phor. IV 3, 50. 



Trin. I 2, 92. 
Trin. I 2, 95. 



Trin. III 2, 50. 

Trin. III 2, 52. 

Most. I 3, 101. 

And. II 4, 5. 
Haut. V 4, 12. 

And. pr. 6. 

Pseud. I 5, 152. 
Pseud. I 5, 127. 



Truc. I 2, 11. 
Asin. III 1, 36. 
Asin. III 3, 136. 
Most. I 3, 109. 

Cist. IV 2, 49. 
Pseud. I 5, 72. 



24 



Sed mi opus erat, ut aperte tibi nunc fabuler, 
Aliquantum quae afierret, qui dissolverem, 
quae debeo. 

Dedistin hoc facto ei gladium, qui se occideret? 
Argentum amanti homini, adulescenti, animi 
impoti, 

Qui exaedificaret suam incohatam ignaviam. 
Tum igitur aquae erit tibi cupido, qui restin- 

guas ocius? 
Ne scintillam quidem relinques, genus qui con- 

gliscat tuum. 
Cedo cerussam. Quid cerussa opus nam? Qui 

malas oblinam. 
Orationem sperat invenisse, qui differat te. * 
Nunc filia || Postquam est inventa vera, in- 

venta est causa, qui te expellerent. 

In prologis scribundis operam abutitur, 
Non qui argumentum narret, sed qui malevoli 
Veteris poetae maledictis respondeat. 

Me idcirco haec tanta facinora promittere, 
Qui vos oblectem. 

Quid si hisce inter se consenserunt, Callipho, 
Aut de compacto faciunt consutis dolis, 
Qui argento circumvortant? (cf. Bacch. IV 
4, 88.) 

Si vident quempiam se adservare, obludunt, 
Qui custodem oblectent per ioculum et ludum. 
Aliquem habeat peculiarem, qui spem soletur 

suam. 
Viginti argenti commodas minas, huius 
Qui dem matri (B quas). 
Nimis vellem lapidem, qui ego illis speculo 

diminuam caput. 

Quid ego herae dicam quae me opere tanto 
Servare iussit, qui suos Silenium parentes 
Facilius possit noscere? 
Ita: quas meo gnato des, qui amicam liberet. 



\ 



/ 



y* 



25 



Lanam purpuramque multam. Hem qui ven- 

trem vestiam» 
Vix hoc videmur credere. Magis qui credatis 

dicam : 
Ille olim habuit ignem, qui signum daret. 
Quasi pueris, qui nare discunt, scirpea in- 

duitur ratis, 
Qui laborent minus. 
Itidem haec mihi advenienti upupa, qui me 

delectem, data est. 
Ancillas, mulos, muliones, pedisequos 
Salutigerulos pueros, vehicla, qui vehar. 
Itaque ego paravi hic intus magnas machinas, 
Qui amantis una inter se facerem convenas. 
Quid tu? divinis condimentis utere, 
Qui prorogare vitam possis hominibus. 
Ubi sunt signa, qui parentes noscere haec 

possit suos. 
Si scis, monstra, quod bibam, 

Tuam qui possim perpeti petulantiam. 
At, inquiunt, quare sermonis usu non comprobatum est: 
prohibere qui minus, facere qui minus? 

Facio quo minus nuptiae fiant vult dicere , eo quod ego 
facio, nuptias non fieri, ut quo relativi pronominis ablativum 
ad facere notionem referendum csse appareat. Quo minusfiant 
igitur non in opinione mea modo versatur, sed sequitur ut 
verum aliquod ex eo, quod facio. Facio qui minus nuptiae 
fiant significat me id agere, ne nuptiae fiant, neque tameu iam 
scire, num futurum sit, ut finem consequar. Neque aliter pro- 
hihere quo minus q. e. eo, quod prohibeo, aliquid non fit ; pro- 
hihere qui minus nunquam acceptum est, quia prohihere notioni 
non studium subest, sed actio, unde aliquid sequitur, et finis 
vel studium agendi semper ne coniunctione redditum est. cf. 
Sall. lug. c. 40, 2. Andr. I 2, 27. 

Si sensero hodie quidquam in his te nuptiis 
Fallaciam conari, quo fiant minus. 
Ad finem iani exemplorum generum pervenimus, ubi qui 
interrogativum nobis visum est aut, si relativum, ad interroga- 



Stich. II 3, 52. 

Poen. V 4, 109. 

Bacch. IV 8, 15. 
Aul. IV 1, 10. 

Capt. V 4, 7. 
Aul. III 5, 39. 
Mil. II 1, 61. 
Pseud. m 2, 38. 
Rud. IV 4, m. 
Men. V 1, 43. 



'^ . ^ 



Bi 



Capt. II 2, 45. 
Pseud. II 1, 19. 

Pers. IV 7, 47. 

Poen. pr. 10. 
Triu. II 2, 92. 



26 



tivum primarium revocandum fuit. Id autem gravissime nunc 
praedicandum est, nullum nos invenisse exemplum, ubi qui 
cum substantivo in adiectivi modum coniunctum est. Semper 
legimus: qua re? quo modo? quo pacto? quo iure? qua 
fiducia? qua causa? quo? (loc.) qua? (loc.) alia sexcenties. 
Itaque miror, quod adliuc doctis viris probatus est versus Aul. 

IV 10, 47. 

Si me novisti minus, || Genere qui sim gnatus. 

Cum alibi legamus genere quo: 
Capt. II 2, 27. Quo de genere natust illic Pbilocrates? 

Nam cgo ex hoc, quo genere natus sis, scio. 
Med esse ut sciant natum |1 Quo sim genere 

natus. 
Quo genere aut qua in patria situata aut 

quibus parentibus? 
Quo genere gnata, qui parentes fuerint. 
Scin tu illum, quo genere gnatus sit? 
Itaque corrigo in illo versu qui in quo. 
A quo vel a qui, ut ne hoc quidem omittam, nunquam 
repperi, pro quibus semper dictum est: undey exemplis cre- 

berrimis. 

Accedamus nunc ad pronomen indefinitum, et videamus 
primum, num, ut interrog. qui, ita indefinitum cum praepo- 
sitionibus compositum inveniamus. Praepositionis cum locos 
supra collegimus, quiquam substantivum esse rati (Asin. II 4, 60. 
Pers! IV 4, 97. Asin. IV 1, 23). Adsunt praeterea: 
Adel. II 5, 1. Abs quivis homine, cum est opus, beneficium 

accipere gaudeas. 
Audisti ex aliqui fortasse, qui vidisse eum 

diceret. 
Verum aliquid aliqua aliquo modo 
Alicunde ab aliqui aliqua tibi spes fore me- 
cum fortuuam. 
Aliqui neutrum exhibetur: 
Truc. V 30. Quamquam ego tibi videor stultus, gaudere 

aliqui me volo. 
Truc. V 31. Nam quamquam bella es, malo tuo es, nisi 

tecum aliqui gaudeo. 



Hec. III 8, 35. 
Epid. III 1, 12. 




\ 



/ 




r 



27 



Aul. pr. 24. Aut ture aut vino aut aliqui semper supplicat. 
Pers. II 2, 10. Atque ob istanc rem ego aliqui te peculiabo. 

(A aliqui^ alii aliquid, neque Ritschelio assentior, cum hoc 
aliquid veterem formam aliqui esse codicibus servatam censet. 
Malim equidem a librariis accusativum intellectum fuisse.) 
Most. I 3, 18. Hercle ego ob hoc verbum te, Scapha, do- 

nabo hodie aliqui .... 
(libri aliqui C aliquia) ubi Ritschelius supplet merito vel ut me- 
rita's. Quid? si non finis sed initium versus corrigendum est ita: 

Edepol ego ob hoc verbiim, Scapha, hodie aliqui te donabo 
(cf. Pers. II 2, 10). aut si donabo in condonabo commutan- 

dum ita: 

Hercle ego ob hoc verbum te, Scapha, hodie aliqui con- 

donabo. 
Mil. IV 4, 46. Praecinctus aliqui, adsimulato, quasi guber- 

nator sies. 
Enclitice qui adhaeret in numqui et siqui, pro quibus etiam 
numquid et siquid in usu fuisse supra commemoravimus. De 
constituendis exemplis codices diligentissime consulendi sunt, 
e quibus collegimus: 

Pseud. I 2, 27. Numqui minus ea gratia tamen omnium utor 

opera? 
Coepi observare, ecqui maiorem filius 
Mi honorem haberet. 
Numqui minus has esse oportet liberas? 
Numqui minus 
Si veniat nunc dominus, quoius est, ego qui 

inspectavi procul? 
Te hunc habere, fur sum quam tu? 
Adel. V 1, 14. Numqui minus 

Mihi idem ius aequom est esse, quod mecum 

est tibi? 
Pseud. I 2, 89. Numqui quoiquamst tuorum tua opera hodie 

conservorum 
Nitidiusculum caput? 
Ecqui de me fi at mentio. 
Si qui probiorem facere posses. 



Aul. pr. 16. 

Rud. m 4, 31. 
Rud. IV 3, 82. 



Mil. IV 2, 3. 
Trin. I 2, 83. 



> 



)< 



28 



X'\ 



Aul. II 5, 14. 
Rud. III 6, 53. 



Turba istic nulla tibi erit. Si qui uti voles. 
Verum tamen ibo, advocatus ut siem, 
Si qui mea opera — citius addici potest. 
Rud. IV 1, 5. Sed uxor scelesta me omnibus servat modis, 

. Nequi significem quidquam mulierculis. 
Capt. III 5, 80. Atque hunc me velle dicite ita curarier, 

Nequi deterius huic sit, quam quoi pessume est. 
Stich. I 1 , 32. Ubi sint, quid agant, ecqui indigeant (Fleck- 

eis. R. ecqui bene agani. ABCD ecquid 
agant. forsitan haud improbandum sit at- 
que ecquid agant). 

His adnumeranda sunt exempla, in quibus rrui asseveran- 
tibus particulis et enuntiatis optativis additur, ut totius enuntiati 
vis, quam maxime possit, augeatur. Etenim, si non solum 
futurum aliquid esse dico, sed etiam hercle vel edepol addo 
atque insuper adicio qui, quo continetur, iam inventum iri, quo 
modo aliquid efficiatur, sententiae gravitas confirmatur. Simili 
ratione et praesentis et praeteriti temporis est eo sensu, nullam 
viam patere, qua aliqnid non sit, non fuerit (non futurum sit). 
Fleckeiseni est meritum (Misc. crit. p. 30), quod illud qui par- 
ticuhs restituit, codicibus multis locis servatum, ab editoribus 
et a librariis nonnunquam in quin et quid mutatum, quod inde 
factum est, quia ne quin quidem a ratione aberrat, intendendi 
causa ut infra videbimus, adhibitum, et f/wfd accusativum, qua- 
lem in nisi quid invenimus, abundanter usurpatum esse visum 
est. Qui tamen e codicum auctoritate et sermone a posteris 
quoque servato solum probandum est. Itaque recte leges: 
Pseud. I 5, 57. Mirum id videtur? Hercle qui ut tu praedicas. 

(BD sic. C ercle qui. A cle qui ut tu praedicas.) 

Hercle qui tu recte dicis et tibi assentior ego. 

Hercle qui tu recte dicis. eadem brevior fabula 

Erit. Eamus. 
Amph. II 2, 144. Quaeso, quin tu istanc iubes 

Pro cerrita circumferri? Edepol qui facto est 
opus (libri quin). 

Hercle qui multum improbiores sunt, quam a 
primo credidi. 



Merc. II 3, 76. 
Merc. V 4, 47. 



Most. III 2, 140. 



\ 






^ 



iC 



/ 



1) 



29 



Pers. IV 4, 15. Edepol qui cum hanc magis contemplo, magis 

placet. 
Stich. IV 1, 53. Hercle qui aequum postulabat ille senex. 
Men. V 9, 38. Hercle qui tu me admonuisti recte et habeo 

gratiam. 
(B: qui. altera manus n supraiecit. ceteri: 

quin.) 

Men. II 3, 79. Hercle qui tu recte dicis. eadem ignorabitur. 



in 



(B: quin tu. CD: qui iniu ex qui tu exortum. 
vide Fleck. p. 30.) 
Trin. II 4, 63. Hercle qui dicam tamen (libri quid. A quin^ 

quod Ritschelius recepit). 
Poen. IV 2, 88. Hercle qui meus collibertus faxo eris, si di 

volent (vulgo quin hercle coll), 
Merc. II 3, 19. Hercle qui illunc di infelicent, quisquis est! 

Loco postremo qui optativa particula quoque (q. e. ut vel 
utinam) csse potest. Solum per se positum est in imprecatio- 
nibus neque tamen, utrum qui ex hercle qui coniunctis parti- 
culis desumptum sit, an ad finalia enuntiata revocandum, sta- 
tim exigi potest. Namque ut di deaeque perdant suppleri 
potest veliniy studeo , opto verbis, ita ex eis, quae supra ex- 
posuimus, qui pro ut substitui posse apparet. Utraque parti- 
cula invenitur: 

Qui illum di omnes deaeque perdant! 

Qui illum di omnes perduint, qui primus com- 

mentu'st. 
Qui illum Persam atque omnes Persas atque 

etiam omnes personas 
Male di omnes perdant! 
Qui te di deaeque . . . ! (qui A, quin reliqui). 
Homo confidens : qui illum di omnes perduint ! 
Qui te Juppiter dique omnes, percontator, 

perduint ! 
Qui te di omnes perdant, qui me hodie oculis 

vidisti tuis! 
Ut illum di immortales omnes deaeque, quan- 

tum potest, perduint! 



Capt. II 4, 1. 
Men. III 1, 6. 

Pers. Y 2, 6. 



Pers. II 4, 25. 
Phor. I 2, 73. 
Men. V 5, 31. 

Rud. IV 4, 122. 

Aul. IV 1, 59. 



> 



1 



r 



30 



31 



Cas. II 3, 24. 



Pers. II 4, 27. 
Merc. IV 3, 11. 
Trin. IV 2, 78. 
Trin. IV 2, 155. 



Uti te bonus 

Mercurius perdat! 

Ut istunc di deaeque perdant! 

Ut te omnes, Deraipho, di perduint! 

Qui istum di perdant! 

Qui te di omnes advenientem peregre perdant ! 

(BCD Quo di te vel Quodi te vel Quo dite. FZ Quod dite. 
Scaliger qui te. cf. Lange. Mus. Rhen. XII p. 433.) 

Ut in hoc exemplo quod falsum est, ita in alio imprecandi 
genere rectissimum neque tamen cum Lambino ita explicanduni 
est, ut pendeat ex praecedentibus et suppleatur : vera dicis, si 
dicis, quod tibi etc. Videamus haec exempla: 
Amph. II 1, 13. Malum quod tibi di dabunt atque ego hodie 

Dabo. 
Most. III l^ 122. Malum quod isti di deaeque omnes duint! 
Pseud. IV 7, 31. Malum quod tibi di dabunt, qui sic scelestus. 

Placet mihi quod indefiniti pronominis adiectivi accussati- 
vum intellegere {xaxov ti) et ab illo qui prorsus distinguere. 
Itaque in vers. Trin. IV 2, 155 optimo iure contra codicum 
auctoritatem quod in qui correctum est, quia quod non est par- 
ticuLa optativa. Atque quamquam rationis modum non excedunt, 
qui alium versum: 

Stich. II 1, 106. Malum tibi di dent! haec eadem dicit tibi. 
constituerunt ex codicibus, qui praebent: Malum quidem si vis , 
tamen aliud coniecerim, quod scripturam proditam melius 
aequet et non malum sed malum quod (ut supra) exhibeat 
(adiutus V. Pers. II 4, 25): Malum quod tibi di . . . ! haec 

eadem dicit tibi. 

Quibus locis comparatis sic statuimus qui per se positum, 
cum semper coniunctivum habeat, non particulam esse asse- 
verantem, sed pro ut eadem vi ex finalibus enuntiatis expli- 
candum esse. 

Terentius, a quo hercle qui, edepol qui aliena sunt, hercle, 
edepol, pol, profecto inter se coniungit aut vero addit, quod eo 
raagis offensioni est, quod quippe qui, ut qui usurpavit. 

De quibus ut nunc disseraraus, non audiendus est librarius 
Benibini codicis, qui ad vers. Haut. III 2, 28. 



\ 



V 



V 



y 



Ego vero laudo. Recte sane. Quippe qui 
Magnarura saepe id remedium aegritudinum est. 
adnotat: parelcon abundat qui. Deceptus videtur, quod rela- 
tivum pronomen quippe^ ut sequens interdura declinatur et genus 
nominis, cui pronomen respondet, redditur (quippe quibus, quippe 
quod^ quippe quem a posterioribus et a Plauto et a Terentio 
adhibita) neque qui habet quidquara, quo genere referendum 
sit. Sunt qui quia voluerunt, quod bisyllabura pro una syllaba 
in fine versus iraprobo, quaraquara quippe, quod, quippe quia 
usu accepta sunt. Equidera ego quippe qui hoc loco tueor, 
qui ablativura pronominis indefiniti ducens, atque in aliis exem- 
plis statuendis id agendum erit, ut quippe (ut) qui (rel.) et 
quippe (ut) qui (indef.) diligenter distinguantur , quia errandi 
periculura in proxirao est. 
Intellexi indefinitura: 
Bacch. V 3, 96. Nara equidem haud aliter esse duco, quippe 

qui nemo advenit. 
(Lambinus et Ritschelius: quo quod mihi quidem non vi- 
detur desiderari. B qui reliqui: cui.) 

Truc. I 1 , 49. Nam nusquam alibi si sunt, circura argentarias 

Scorti leuones quasi sedent quotidie. 
Ea nimis est ratio: quippe qui certo scio. 
An id est sapere, ut qui beneficium a bene- 

volente accipias? 
Et eura raorbum mi esse, ut qui rae opus sit 

insputarier. 
Quippe qui 
Ubi quid surripias, nihil est. 
Intellexi relativum: 
Pseud. V 1, 35. Quippe ego, qui probe perdidici lonica (com- 

raate anteposito). 
Quando Aesculapi ita sentio sententiam, 
Ut qui rae nihili faciat nec salvura velit. 
Adeone rae fuisse fungura, ut qui illi crederem? 
Taraetsi pro imperio vobis quod dictura foret. 
Scibat facturos: quippe qui intellexerat. 
lara superest, ut quale qui in quippe sit, explicemus. Quod 
non quid intellegendum esse e Festi epitomatoris nota (p. 105) 



Trin. III 2, 11 
Capt. III 4, 21. 
Aul. II 5, 22. 



Curc. II 1, 3. 
Bacch. II 3, 50. 
Amph. pr. 22. 



t 



.\ 



f 



r 



1 



32 



apparet: ipsippe, ipsi neque alii, Suffixum igitur est pe (Corss. 
Voc. II 846), cuius p ut in luppiter duplicatum est. Qui tamen 
e pronomine relativo derivandum videtur, cum interrogativi 
pronominis ratio perversa sit. Quode etiam aliis consideratis 
nobis persuasum est, coniunctiones relativas, quantum potuerit, 
ad interrogativas formatas esse. Habemus millies: Quidum? 
Qui? — Quia. Quia autem constat e qui et iam. Atque ut 
quaestio anteit responsum et causa effectum, ita qui iam inter- 
rogativum primarium fuit, quod in responso relativum vel de- 
monstrativum sensum accepit. Quia interrogativi testis est 
Ennius versu: 

Quianam dictis nostris sententia flexa est? 
et in Truc. I 2, 40 legimus: 

Nimis otiosum te arbitror hominem esse. Quianam arbitrare? 
Quia tuo vestimento et cibo alienis rebus curas. 

Hoc posito non opus est etiam quippe in quaestionibus 
dictum esse, quia coniunctiones cum aliis elementis compositae 
suam propriam viam ingressae sunt. De syntaxi verbi ad 
quippe (qui) vulgata nibil commemoro nisi et indicativum et 
coniunctivum, prout ratio poscit, poni. A quia autem quippe 
in eo differt, quod ut particula asseveraiis q. e. nimirum, nullo 
verbom sequente acceptum est, tum autem novum enuntiatum 
causale nam vel enim particulis incipitur. Exempli gratia: 
Cic. pro Mur. 35, 74. Ergo ad cenam petitionis causa si quis 
vocat, condemnetur. Quippe, inquit. Cic. de fin. IV 3, 7. 
A te quidem apte et rotunde dicta sunt. Quippe, habes enim 
a rhetoribus (cf. Plautinum quippenif Bacch. IV 6, 41. Men. 
V 5, 45; V 9, 50. Poen. IH 4, 21; 22; 29; 30. Pseud. I 3, 
141. Truc. I 2, 109. Aut. I 3, 3). 

De alia compositione inter interrogativum et indefinitum 
ambigitur. 

Namque atqui coniunctione aliquid alteri sententiae prae- 
cedenti contrarium ponitur, ita ut contrarium verum esse con- 
firmetur. Atque si qui interrogativum interpretaris , atqui per 
se intellegendum est, ut mireris vel figurate quaeras, qui aut 
quomodo, quae praecedunt, cum eis, quae sequuntur , iconiungi 
possint. Meliore autem, opinor, iure qui cum illo qui, quod 
est in hercle quiy conferiraus, ut atqui ad verbum sequens 



c 



\ 




\ 



33 



spectet et qui sententiae vira intendat. De usu vario v. Han- 
dium (Turs. I p. 513). Sunt etiam qui atqui ex atquin exortum 
esse voluerunt (Schneider lat. gr. I p. 497). De qua rc Handius I 
p. 523 : sunt grammatici , qui alteram particulae formam poni 
solere censent ante vocalem proximi verbi, nihil tamen differe 
significationem et usum. His assentiri non possunms, etiamsi 
hiatum n voce temperari concedamus, cum non tanta fuerit 
apud Latinos hiatus fuga, ut illo n ut Graeci v tq^sXxvfftix^ 
uterentur. Veteres grammatici nihil tradunt, praeter Caprum*, 
qui de orthographia. 2241 praecipit: Atqui careat n similiter 
alioqui. Plautus et Terentius atquin, alioqmn ignorant. Alii 
denique, qostquam locativara syllabam finalem im ab Handio 
(Turs. III 2, 11), Ritschelio (Mus. Rhen. VIII 472), Lachmanno 
(Lucr. II 169; III 380) e codicibus investigatum constat (illim 
olim, istim, utrimque, umbr. fom, gr. (ftv. Kuhn Z. f. v. Spr. 
W. V 133), alioquin et ceteroquin ex alioquim et ceteroquim 
profecta censent. Quod num probandum sit, dubius iam haereo 
neque hoc loco expedire curo, quia, etiamsi verum est, atqui, 
cet^roqui, alioqui ab illis forinis n voce auctis plane distare 
possunt. Nunc mihi qui indefiriiti pronorainis ablativus placuit 
(Corss. Crit. Beitr. p. 272). 

Postrerao ^Miindefinitum exstat syllaba ultima pronominum: 
queiquomque, quisque, uterque. Etenim in tab. Bant. 15 legi- 
mus nep, quod latinae copulae ^we respondet, e finali primario 
ex constanti ratioue amisso {pon, pan, cf. apud Latinos: neque, 
nec, atqm, ac). Pid autem suffixum in vocabulisOscis: puturuspid, 
putureipid, pukkapid non accusativus neutrius generis est, quia 
mirum esset, quoraodo suffixuni latinum neutrius generis abiectum 
esset. Ex alia lingua gratissiniara luceni repetiraus. Nara apud 
Umbros neutrum pronominis pere (AK II 414) est, enclitica 
latina autem pe forma redditur in pumpe (cunque), putrespe 
(utriusque), aut pei forma in panupei (quandoque), podruhpei 
(utroque) v. tab. Iguv. VII b. Pei autera scriptura testiraonium 
est, e vocera encliticae longara fuisse, ita ut ^e non ex accu- 
sativo pid natum esse possit, quia consonanti littera abiecta 
nunquam vocalis littera finalis brevis producta est. Quodsi ;je 
umbricum et pid oscum eadera, ut sunt, suffixa sunt, ex pei 
forraa et longura pid vel peid et longum quid vel queid pro- 

3 



v 



Asin. n 3, 24. 
Amph. I 1, 156. 
Mil. II 5, 50. 

Amph. IV 3, 14. 



34 



banda sunt. Araissa littera d, quei vel qui^ praesertim cum 
encliticae condicione accentus nullus factus esset, in que mollita 
sunt, liberis tamen formis et accentu elatis principalis numerus 
et vocalis servata sunt. Quisque igitur proprie est : Wer irgend- 
wie, d. h. Jeder, oder Irgendwer irgendwie, d. h. Jemand. cf. : 
Asin. I 3, 47. Cetera quaeque volumus uti, graeca merca- 

mur fide. 
Quisque obviam huic accesserit viato, vapu- 

labit. 
Quis homo? Quisque homo huc profecto ve- 

nerit, pugnos edet. 
Quemque hic intus videro 
Cum Philocomasio osculantem, eum ego ob- 

truncabo extempulo. 
Ubi quemque hominem adspexero 
Sive ancillam sive servum sive uxorem sive 

adulterum 
Seu patrem sive avom videbo : obtruncabo in 

aedibus. 
At quae acerrume, aestuose absorbet, ubi 
quemque attigit. 
Hic denuo consistamus et meminerimus collectis exemplis 
qui indefinitum ubique ut qui interrogativum apparuisse sub- 
stantivum. 

Itaque dubito, num recte legatur versus Mil. II 2, 86. 
Dicam Athenis advenisse cum amatore aliquo suo. 

Cum in abs quivis homine, cum quiquam amante, quivis 
et quiquam substantive posita sint, aliqui substantivum iuxta 
amatore suo aptissimum vidctur. Ergo commutaverim : aliqui. 

Aliis in enuntiatis, ubi pronomen adiectivum indubitatum 
est, nihil nisi quo et qua reperimus. Quovismodo (Cas. II 4, 
22), aliquo pacto (And. V 3, 13), ex re quapiam (Eun. V 2,' 
34), quovis exitio (Cist. IV 1, 11), in parte aliqua (Eun. V ll^ 
7), quoquo pacto (Eun. V 11 35), quoquo (loc. Men. V 2, 75.' 
Aul. III 5, 31) quaqua (loc. Epid. I 2, 9) aliquo (loc. Men. 
I 2, 15) quo (loc. Men. II 2, 52; V 2, 19) qua (loc. Aul. IV 
4, 20) et quae sunt alia. 

Restat nobis pronomen relativum. 



Bacch. III 3, 67. 



I 



% 



\' 



''■> 



y 



1 1 



;^ 



V 



35 



Ex quicum compositione relativa, aut ex qui in enuntiatis 
finalibus positum, aut e quippe, quia simplex qui relativum, 
quod genere ad substantivum quoddam referri possit, deducere 
non potuimus. Quaeris, num reliquum sit aliud qui, quod re- 
lativo adscribamus. Legimus: 

Amph. I 1, 108. Post ob virtutem hero Amphitruoni patera 

donata'st aurea, 
Qui Pterela potitare rex est solitus. 
Amph. 12, 265. Sed quid ais? Quid Amphitruoni a Telebois 

est datum? 
Pterela rex qui potitare solitus est, patera 
aurea. 
Amph. I 3, 37, Nunc tibi hanc pateram, quae dono mihi ulli 

ob virtutem data est, 
Pterela rex qui potitavit, quem ego etc. 
Quid ergo de his locis statuendum est? Num qui ablativus 
feminini generis est, patera nomine postulati, ut dicitur solo 
ablativo: eodem poculo bibere (Cas. V 2, 52), uno cantharo 
potare (Stich. V 4, 48)? Optime intellegimus rationem ex 
Amph. I 2, 265, ubi substantivum secundarium enuntiatum 
non praecedit recteque vertitur: Was ist von d. T. geschenkt 
worden? Woraus der Konig zu trinken pflegte, eine goldene 
Schale. Relativum enuntiatum cuiusvis generis et numeri 
substantivum sequi potuit neque qui permutari oportebat. Quid 
ergo clarius est, quam qui unde valere nulla generis et numeri 
relatione cum substantivo intercedente. cf.: 
And. III 2, 31. Multa occurrunt simul, 

Qui coniecturam hanc nunc facio. 
Peniculo? Quis est peniculus? Qui exter- 

gentur baxeae. 
Foenus, sortem, sumptumque omnem, qui 

amica est, omnia 
Nos dabimus. 

Danista adest, qui amica est empta, qui dedit. 
Curc. IV 2, 10. Egone ab lenone quidquam 

Mancupio accipiam, quibus sui nihil est, nisi 

una lingua, 
Qui abiurant, si quid creditum est. 

3* 



Men. II 3, 48. 
Most. III 2, 38. 

Most. III 1, 5. 



. -^JU 



■ ii ^ ■ jim^ J » yjJiw 



36 



37 



Cas. V 1, 10. 
Merc. I 1, 100. 
Most. I 1, 29. 

Most. I 2, 66. 
Aul. III 6, 25. 



Hoc igitiir adverbio relativo excepto ct composito quicum 
nulliim possumus exemplum constituere, ubi (pii ablativus rela- 
tivi prononiinis quij quae, quod accipiendus sit. Namque ver- 
sum Capt. IV 2, 48. 

Qui homine hominum adaeque nemo vivit fortunatior? 
ita cum Gepperto corrigendum puto: 

Quo homine hominum adaeque nemo vivit fortunatior. 
ductus versibus: 

Quo senex nequior nemo vivit. 

Mulier, qua mulier alia nulla est pulcrior. 

Quo nemo adaeque iuvent ute ex omni Attica 

Antehac est habitus parcus. 

Quo neque industrior de iuventute erat. 

Quo quidem agno sat scio 

Magis curionem nusquam esse ullam beluam. 
Semper, cum genus redditum est, dictum est: quo genere 
(Pers. IV 4, 47. Poen. pr. 110. Pseud. II 1, 20), quo mortuo 
(Poen. V 2, 111), quo ex, qua ex, quo abs (Asin. IV 1, 20; 
Epid. II 1, 5; Asin. I 1, 105; Curc. IV 1, 6), navem, qua est 
advectua (Merc. II 1, 33), lingua, qua negem (Capt. V 1, 16), 
patera, qua donavit me (Amph. II 2, 149), a quo (Rud. II 6, 
71), qua (loc. Men. II 1, 2), qua- qua (h. e. et — et, Mil. IV 
3, 20; 9, 15), quo (loc. Men. III 2, 50; V 7, 42; 56), quo 
fretus sum (And. III 5, 13), hac causa, qua (Haut. I 1, 3). 

Onmibus his collectis et dispositis, cum quidnam de qui 
antiquo ablativo ponere liceat, complectimur, ita censemus. 
Qui proprius ablativus pronominum interrogativi et indefiniti 
substantivorum est et unde particulae notionem significans a 
relativis quoque enuntiatis acceptum est. Cum praepositione 
cum adeo coaluit, ut quicum compositum etiam relativo sensu 
usurpatum sit. 

Neque tamen ad finem curae nostrae pervenimus. Est 
enim coniunctio cum illo qui composita, quae peculiari studio 
et commentatione digna est. Dico coninnctionem quin, cuius 
de vario usu antiquis iam temporibus a Nigidio Figulo expo- 
situm esse Gellius (XVH 13) testatur. Nihil nobis cum ex hoc 
hbro rehctum sit, integra quacstio est, quomodo quin a Plauto 
et Terentio adhibitum sit. Atque hoc quideni, quantum opus 



^ 



V 



-Sc^ 



Merc. I 2, 80. 
Merc. I 2, 81. 
Stich. IV 1, 70. 
Rud. m 6, 3. 



erit, expediemus, ut videamus, num usus significationi, quam de 
qui posuimus, respondeat. 

Quin compositum ex qui ablativo pronominis interrogativi 
atque encHtica particula negativa ne, cuius e httera, ut in fine 
verborum sin, tanton, men, egon, abiecta quin rehctum est. 
Quacum compositione convenit, quod quin: cur non, quare non 
valet : 

Eho tu, eho tu, quin cavisti, ne eam videret 
pater? 

Quin, sceleste, abstrudebas, ne eam conspiceret 
pater ? 

Quin vocasti hominem ad cenam? Ne quid 

adveniens perderem. 
Meamne ihe amicam leno vi, violentia 
De ara deripere Veneris voluit? Admodum. 
Quin occidisti extemplo? Gladius non erat. 
cf. Pers. V 2, 35. 

Sensus dubitativus inest: 
Mil. II 5, 16. Men rogas homo qui sim? Quin ego hoc ro- 

geni, quod nesciam? 
Truc. II 7, 34. Emoriere ocius, 

Si manu niceris. Quin manu nicerim? 

Optimae quidem aetatis scriptoribus quidni potissimum 
placuit, quod etiam a Plauto et Terentio usurpatum saepissime 
legis (Mil. II 6, 73; IH 3, 49; Curc. IH 1, 53; Stich. H 3, 9. 
Men. V 5, 14. quid — ni Mil. IV 8, IV 3, 27; Pseud. I 1, 94 
quidni? q. e. quippeni? Asin. IV 1, 46). 

In enuntiatis, de quibus hucusque egimus, ahquis de ah- 
qua re certior vult fieri. Quamquam si quis quaerit: quin 
abis f etiam lenius potest involvere, ut is, qui interrogatus est, 
faciat, quod nondum fecit. Tah modo natura coniunctionis 
interrogativae negativae cjuin vocabulo immanente sensus pri- 
marius in imperatum cohortationemve vertit. 

Innumera sunt excmpla in omnibus comoediis: 
Asin. II 2, 59. Quin rem actutem edisseris? 
Asin. II 2, 112. Quin tuum officium facis ergo ac fugis? 
Bacch. IV 3, 34. Quin respondetis mihi ? 
Mil. IV 9, 10. Quin intro is? 



■ • %■ q c » ^TH 



■ * !« - i<- I . 



II oirt> Hii_ 



fi 

i 



t 



38 



Men. II 3, 36. Quin, amabo, is intro? 
Men. V 7, 11. Quin me mittitis? 

Quin venis? 

Quin.taces? 

Quin quiescis (sc. cor.)? 

Quin ruri es, praefectura tua? 



Most. V 2, 10. 
Merc. n 4, 26, 
Capt. III 4, 103. 
Cas. I 1, 11. 

Cas. I 1 



12. Quin potius, quod legatum est tibi negotium; 



Cas. II 4, 6. 
Pers. I 3, 64. 



Phor. IJI 5, 16. 

Asin. V 1, 20. 
Curc. I 1, 94. 



Id curas? 

Quin, si ita arbitaris, emittis e manu? 

Quin dicis quod facturus sis? 
Asin. III 3, 71. Quin tradis buc crumenam? 
Phor. III 2, 82. Quin, quod est || Ferendum, fers? 

Quin igitur, dum licet, dumque adsuni, loqui- 
mini mecum? 

Quin te ergo bilarum das mibi? 
Quin das savium? 
Pronomen personale additum est: 

Asin. III 3, 69. Quin tu labore liberas te atque istam imponis 

in me? 
Asin. I 1, 15. Quin tu ergo rogas? 

Baccb. II 3, 11. Quin tu primum salutem reddis, quam dedi? 
Mil. III 1 154. Quin tu istanc orationem binc veterem atque 

antiquam amoves? 
Mil. IV 2, 76. Quin tu binc respondes aliquid? 

Quin tu iubes efferri omnia, quae isti dedi? 
Quin tu dicis, quid facturus sim? 
Epid. II 2, 120. Quin tu is intro atque buc argentum proiiiis? 
Epid. III 4, 45. Quin tu fiducinam H Produci intus iubes? 
Epid. V 1, 9. Quin tu mibi adornas ad fugam viaticum? 
Sticb. III 2, 25. Quin tu promittis? 
Merc. I 2, 65. Quin tu expedis, || Quid siet — ? 

Quin tu bic manes? 
Quin tu animo bono es? 
Quiu tu is dormitum? 
Pers. IV 4, 122. Quin tu is intro? 
Pseud. I 3, 116. Quin tu ted occidis potius? 



Mil. IV 8, 14. 
Mil. IV 4, 47. 



Asin. III 3, 7. 
Adel. IV 2, 4. 
Curc. I 3, 27. 



r 



V- 



, / 



H»— ^^ l > J- ■>« 




Curc. V 2, 13. 
Men. V 5, 14. 
Rud. II 6, 34. 
Men. V 5, 14. 



39 



Idem quin in exsecrationibus : 
Cas. III 4, 9. Quin tu suspendis te? 

Quin tu is in malam crucem? 
Quin tu is in malam crucem? 
Quin tu is a me in maxumam malam crucem? 
Quin tu te suspendis? 
Cum prima verbi persona singularis et pluralis qui con- 
iunctum est adbortative: 
Merc. V 2, 68. Sed quin ornatum bunc reicio? 

Quin ego aggredior de illa? Quin ego binc 

me amolior? 
Quin ad navim iam binc eo? 
Quin ego banc iubeo tacere, quae loquens 
lacerat diem? 

Quin ego illi me invenisse dico banc praedam 

atque eloquor? 
Sed, amabo, oculus meus, quin lectis actutum 

commendamus? 
Quin, si voles || Operire capita, ne nos leno 

noverit? (sc. volumus). 
Quin, cum opus est, beneficium rursum ei ex- 

perimur reddere? 
Quin abeo? 
Etiam imperativus ipse exstat: 
Aul. IV 2, 12. Quid ego ponam? Quin tu eloquere, quid- 

quid est! 
Quin tu, ut occepisti, eloquere! 
Quin audi! 

Quin vos mibi foenus date! 
Quin tu tace modo! 
Quin tu i modo mecum! 
Quin tu eloquere: quid faciemus? 
Quin tu illam adspice, ut placide accubat! 
Quin, quid vis, cedo! 
Obscoro, bercle, quin eloquere iam! 
Quin tu uno verbo dic, quid est, quod me 
velis ! 
And. II 2 , 9. Quin tu boc audi ! 



■ 


Merc. II 3, 49. 


■ 


Merc. 114, 123. 




Asin. II 2, 25. 




Aul. V 1, 8. 


t^^^B 


Pers. V 1, 13. 


J 


Poen. III 4, 34. 




Pbor. III 6, 5. 


m 


Pbor. II 1, 32. 



Epid. II 2 , 54. 
Bacch. n 3, 42. 
Most. III 1, 51. 
Men. II 3, 68. 
Cas. III 6, 40. 
Epid. II 2, 91. 
Most. III 2, 170. 
Most. III 1, 39. 
Most. II 2, 38. 
And. I 1, 18. 



r 



And. II 6, 18. 
Poen. III 1, 8. 

Pseud. IV 7, 48. 
Pseud. IV 7, 89. 

Merc. V 2, 97. 

Merc. V 2, 115. 

Merc. V 4, 42. 

Most. 1 3, 16. 

Most. I 3, 60. 

Curc. II 1, 26. 
Most. IV 1, 40. 
Pers. V 2, 12. 
Pers. V 2, 25. 
Poen. III 4, 10. 
Mil. IV 1, 27. 
Rud. IV 4, 126. 



40 



Quin dic, quid est! 

Quiu, si ituri hodie estis, ite aut ite iu malani 
crucem ! 

Quin tu mecum fabulare! 
Quin tu mulierem mi emittis aut redde ar- 
gentum ! 

Quin sequere, ut illam videas, quam expetis! 

Quin tu ergo i modo! 

Quin loris caedite etiam, si lubet! 

Quin nie adspice et contempla! 

Quin mone, quaeso, si quid erro! 

Quin tu aliquot dies || Perdura! 

Quin et illum in ius iube ire! 

Quin iube abire! 

Quin lude, ut soles! 

Quin sequere me ergo! 

Quin tu illam iube abs te abire, quo lubet! 

Quin tu i directa cum situla et cum poculis! 






41 



Coniunctivus adhortativus appositus est: 



Merc. I 2, tii. 
Poen. V 4, 93. 
Baceli. IV 8, 26. 



Quin tu alinm quaeras, quoi eentones facias! 
Quin eloquamur! 

Ne ille edcpol Ephesi multo mavellem foret, 
Dnm salvos esset, quam revenissct domum ! ' 
Quiu ego, istic quod perdundum'st, properem 
perdere ! 

Binos ducentos Philippos iam intus efferam' 
(Nicobolum miserct filii aere alieno obruti, cura novas 
litteras, qmbus pecunia petitur, aecepisset. BCD Quid eao 
^shc q. e.p p p. Vulgo: Quin ergo istic q. p. e. p. p. Bothe: 
qmd ego ^sticf q p. p. p., addens quid istic? formulam esse 
aegre concedentis. Fleckcis. quid isHc? q. e. p. p p provo- 
eans ad Trim II 4, 172; Pocn. V 4, 58; ^^1. l!l \ ^Z. 

dnbitationem im um, cmus vis quin coniunctioue sequente con- 
lunctivo adhortativo exprimitur. Istic intellegcndum est m ea 

m^ssTFf ™-V ^" :"" "' *^'°"' ''^' ''"^ ^'"^^^ verlieren 
muss, m Ji.ile verlieren! 



\ 1% 



V 



Negari non potest boc usu quin primaria notione amissa 
in asseverantem particulam vertisse. Quo semel facto et pro- 
bato, quin cum qualibet verbi persona coniungitur, ut eis, quae 
dicuntur, firmitas quaedam imponatur. Praeterea autem tenen- 
dum est, qualis totius enuntiati cum antccedcntibus ratio sit. 
Namque aut confirmatur solum sententia, aut levi intentione 
quaedam opponuntur vel, quae praecedunt corriguntur, aut 
agnoscuntur augenturque. Itaque non possum facere cum 
Haasio (Reisigii scbol. lat. p. 576), qui dicit per brevilo- 
quentiam quin pro quin eiiam poni, ut sic intcllegendum sit: 
quomodo levius aliquid nou sit, cum etiam aliud gravius se- 
quens fiat. Nullo censct momento esse, si gravius illud con- 
trarium sit. At illa definitione non totus bic usus continetur 
neque probare possum contrarium idem quod gravius valere. 
Ut afi^eram exempla: 

Trin. V 2, 24. Postquam Callicles consilium suum exposuit: 

Charm. Seite edcpol. 

Call. Mcgaronides communis boc meus et tuos 
Benevolus commentust. 

Charm. Quin collaudo consilium et probo (ja, 
icb lobe den Plan uud billige ibn). 
Haut. III 7,23. Quid dicam? quam causam afi^eram? Quin 

nolo mentiare, 
Aperte, ita ut res sese habeat, narra (ich will 
die reine Wahrheit, erzahle u. s. w.). 

Eun. II 1, 6. Ne istuc tara iniquo patiare animo. Minime, 

quin 
Efi^ectum dabo (Keineswegs, ich werde schon 
dafur sorgen). 

Merc. V 4, 7. Animum advortite igitur ambo! Quin tibi 

ambo operam damus! (Gut, wir horen 
beide.) 

Epid. II 3, 3. Nullum esse opinor ego agrum in agro Attico 

Aeque feracem, quam hic est nosterPeriphanes, 
Quin ex occluso atque obsignato armario 
Decutio argenti tantum, quantum mihi lubet 
(ich schiittele wahrlich u. s. w.). 



ssr 



■ ▼--— - .. --»—^ 



f. 



i 



\ 



— Ill ik'^ 



i 






V 



42 



cf. Capt. V 3, 13. Cist. II 1, 42 (quin ego commentor- 
quidem, ich habe meinen Kopf jetzt voll). Asin. V 2, 80. 
Oppositio inest vel correctio: 

Pseud. 15, 136. Da in hunc diem operam, Callipho, quaeso 

mihi, 
Ne quo te ad aliud occupes negotium. 
Call. Quin rus ut irem iam heri constitueram 
(ich hatte freilich schon gestern u. s. w.). 
Bacch. II 3, 78. Nae ille hercle mihi sit multo carior, 

Si med illoc auro tanto circumduxerit. 
Chr. Quin ipsa in aede Dianai conditum est 
aber es ist ja ein Tempel u. s. w.). 
Merc. II 2, 50. Humanum amare est, humanum autem ignos- 

cere est, 

Ne sis me obiurga, hoc non voluntas me im- 

pulit. 
Ly. Quin non obiurgo (ich mache dir ja gar 

keine Vorwiirfe). 
Merc. 1 2, 32. Hominem ego iracundiorem quam te novi 

neminem. 

At ego pol maledicentiorem quam te novi 

neminem. 
Quin saluti quod tibi esse censeo, id con- 
suadeo (alii Sin.). 
cf. Capt. m 4, 110; Cas. II 4, 7; Aul. IV 4, 23; Most. 
I 3, 143; Poen. IH 3, 59; Men. V 4, 4; Merc. I 2, 47. 
Augetur praecedens sententia: 

Most. II 2, 25. Eho, an tu tetigisti has aedes? — Cur non 

tangerem? 

Quin pultando, inquam, paene confregi fores. 
Bacch. V 2, 21. Non vidcs ut palantes 

Grassentur? quin aetate credo esse mutuas, 
Mil. II 6, 41. Licetne? Quin te iubeo, placide noscita. 
Mil. III 1, 115. Eos pro liberis habeo. Quin mihi mittunt 

munera 
Mil. IV 2, 88. Et pueri annos octingentos vivont. Vae tibi 

nugator ! 



43 



\ 



V^ 



«V 



Quin mille annorum perpetuo vivont ab seclo 
ad seclum. 

adde: Mil. HI 3, 9; Asin. I 3, 84; Aul. H 4, 30; IH 6, 
27; IV 10, 32; Bacch. IH 3, 61; Most. V 1, 36; Pers. I L 42- 
Poen. I 1, 22. ' » ^ 

Simili intendendi et opponendi ratione quin in vehementiore 
altercatione usurpatum est Cas. III 4, 12. 

St. Ergo arcessivisse ait sese et dixissc te 

Eam non missuram. Al. Omnia ipsa ultro mihi 

Negavit eius operam se morarier. 

St. Quin ea ipsa me allegavit, qui istam arcesserem. 

Al Quin nihili facio. St. Quin perdis. Al. Quin bene est, 

Quin etiam diu morabor, quin cupio tibi, 

Quin aliquid aegre facere; quin faciam lubens. 

Numquam tibi hodie Quin erit plus quam mihi. 

Quin hercle di te perdant postremo quidem. 
Summa animi agitatione haec verba dicta sunt, et tam 
saepe quin arripitur, ut risus fiat, altercatio hoc ipso usu au- 
geatur et quo magis quis quin adhibuerit, eo certius se supe- 
riorem cessurum putet, 
cf. Amph. I 1, 217. 

At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis. 

Sos. Ita profecto ! Me. Nunc profecto vapulo ob mendacium. 

Sos. Non edepol volo profecto. 3Ie. At pol profecto ingratiis. 

Hoc quidem profecto certum est. Non est arbitrarium. 
Quid iam in aliis enuntiatis, ubi quin e verbo aut tota 
sententia pendet? Qua in quaestione in universum Haasium (in 
libri supra citati adn. 492) sequor, qui praecipua ingenii acie 
rationem usus quin particulae patefecit, pauca tamen, quae aliter 
explicanda mihi videutur, intellexit. Ambigitur enim, utrum se- 
cundarii enuntiati cum primario ratio relativa sit an interrogativa. 
Atque si dicitur nulla causa est, quid causae est, quin, ut in 
exemplo antea allato : inventa causa, qui te surperent interrogati- 
vam particulam qui esse edocui, ita in hoc exemplorum genere 
quin interrogativum duco. Eiusmodi sententiae nihil differunta 
nescio, non haheOj ignoro locutionibus, et substantivum causa 
non maioris momenti est, quam nihil, aliquid unde quaestiones 



44 



saepissime annecti constat. Haec licentia conectendi Romanis 
concedenda est, qiialem videmus etiam in v. Ampli. II 2, 229. 

Nimis ecastor faciniis minim est, qui illi coUibitum siet 
Meo viro, sic me insimulare falsum facinus tam malum. 
cf. Mil. II 5, 8; II 4, 24; est causa, qua causa. Epid. I 1, 39. 
Idem in genus referam: facere non possum, fieri non potest, 
quin, i\h\ facere et Jieri verba abundant, ut etiam interdum 
desunt, cum infinitivi ex jwsse verbo desumpti sint, qui quid 
velint proprie, insequenti demum enuntiato explicatur. Sensum 
igitur iuterpono talem. Ich finde keinen Grund, es giebt keinen 
Grund, warum nicht. Tum omisit liaasius: mirum qiiln, cuius 
vim ut recte percipiamus, exemplo utamur: 

Amph.II2, 118. Am. Egone istuc dixi? AL Tute istic, etiam 

adstantc hoc Sosia. 

Am. Audistin tu me narrare hoc hodie? So. 
Ubi ego audiverim! 

Am. Hanc roga. So. Me quidem praesente 

uunquam factumst, quod sciam. 
Al. Mirum quin te adversus dicat! 
Verbotenus vertendum est: ein Wunder, warum er nicht 
gegen dich spricht. (cf. mirum qui.) Necessario autem illud 
mirum per ironiam dictum est, cum censeat Alcumena non 
esse mirum Sosiam adversus Amphitruouem non dicere, quippe 
qui servus Amphitruonis sit. Vultus et gestus addendi sunt, 
ut sensus recte exprimatur. 

cf. Aul. I 3, 7. Mirum quin tua me causa faciat luppiter 

Philippum regem aut Darium, trivenefica. 
Pers. HI 1, 11. Quamquam libenter escis alienis studes 

Tuine ventris causa filiam vendis tuam? 

Sat. Mirum quin regis Pliilippi causa aut Attali 

Te potius vendam, quam mea, quae sis mea. . 
Pers. III 3, 29. Bord. Mirum quiu tibi ego crederem: ut 

idem mihi 

Faceres, quod partim faciunt argcntarii. 

Tox. Fortasse metuis in manu concredere? 

Bord. Mirum quin (das fehlte auch noch)! 



45 



\ 



W 



\^ 






\\ 



:-H- 



adde: Trin. IV 2, 125; Rud. V 3, 37; Aul. I 3, 19; Most. 
II 2, Q2', Cist. IV 2, 68; Merc. I 2, 94. Quid autem de com- 
plexionibus his: non impedio quin, non patior quin, non de- 
terreor quin, non durare possum quin, vix reprimor quin, non 
dubito quin, non commodi est, quin, nullus est quin, non accedo 
quin, similibus, unde forsitan quis interrogativum quin eruat, 
ego quovis pignore statuere non audeo? Relativam eis quin 
particulam vindico, quae aut ex quin interrogativo desurapta 
aut e relativa qui particula et ne suffixo composita est. Nulla 
igitur causa est, cur ea, quae antea dc qm ablativo antiquo 
posui, revocanda esse credam. 




■wmnmnvp' 



"Vita. 






Oscarus Alexaiider Albertus Wicbmannu^ natus sum anni 
millesimi octingentesimi quinquagesimi primi a. d. IV Kal. 
Sext, Marcbicus, fidei evangelicae addictus, Carolo patre, Ca- 
rolina matre, quibus adbuc Beescowiae in urbe vivis ex animi 
sententia laetor. Puerili doctrina in scbola Beescowiensi in- 
stitutus, quartum et decimum annum agens Gubeniense gym- 
nasium adii. Ubi unum modo annum moratus, loacbimici 
gymnasii Berolinensis alumnis adscriptus sum et per quin- 
quennium disciplina et litteris mores ingeniumque excolui. Ma- 
gistris autem meis cum universis tum Kiesslingio, viro illustii, 
rectori, qui tum fuit, de scbola Joacbimica optime merito sin- 
cero animo gratias ago. Deinde universitatem regiam Bero- 
linensem, ut pbilologicae disciplinae studerem, per septem 
semestres frequentavi et scbolas audivi Mommseni, Curtii, 
Droyseni, Kircbboffii, Hauptii vita nunc defuncti, Huebneri^ 
Harmsii, Zelleri, Nitzscbii, Scboellii, Kieperti, quibus omnibus 
me permulta debere memor gratusque profiteor. Idem ego 
gratias ago maximas summo universitatis regiae Vratislaviensis 
ordioi pbilosopbico, qui ad amplissimum doctoris gradum me 
promoverit. 



'H 



\^ 



Th 



e s e s. 



1. Ciceronis orationem, qua L. Catilinam urbe cedere iussit, 
in senatu babitam esse a. d. VII Id. Nov. 

2. Andriae Terentianae, qui exstat, prologum, cum primum 
fabula acta sit, recitatum esse. 

3. Ab Aristotele libros politicos non, ut in publicum pro- 
dire possent, artificiose compositos esse, sed ad scbolarum 
suarum usum perscriptos. 

4. A Xenopbonte librum nogoi ij nsq). ttqoooSwv inscriptum 
non recte abiudicari. 



I I 1 ' r- 



I 



,f- 












/ 



I - 



I 



m